Valutamarkt Moskou stilgelegd; Speculaties over aftreden Jeltsin

MOSKOU, 27 AUG. Te midden van openlijke speculaties over het aftreden van president Jeltsin is de valutahandel in Rusland vanmorgen voor onbepaalde tijd stilgelegd. Behalve een gezaghebbende regering ontbeert het land nu ook een markt voor buitenlands geld.

De afwezigheid van Jeltsin in het Kremlin voedt de onrust. Hij verblijft in een datsja 100 kilometer buiten Moskou en dacht gisteren nog niet aan aftreden. “Dat is onzin”, aldus een Kremlin-woordvoerder. De voorbereidingen voor het aanstaande bezoek van de Amerikaanse president Clinton aan Moskou gingen vandaag gewoon door. Volgens de Kommersant Daily van vanmorgen “is het iedereen duidelijk dat hij niet langer bij machte is om het land te regeren”. De krant citeert een voorstel van de Doema waarin “de toekomstige oud-president” ontslag van rechtsvervolging en persoonlijke veiligheid wordt aangeboden.

Dit document (getiteld: “Over de rechten van de staatsburger die het ambt van president van de Russische Federatie heeft bekleed”), is vanochtend besproken tussen Jeltsins perssecretaris Jastrzembski en de leider van de communisten, Gennady Zjoeganov. Het “bevat ideeën voor een compromis”, zo zei Jastrzembski, die volgens waarnemers optreedt als onderhandelaar namens de 67-jarige president. De Izvestija meldt dat sommige leden van de Kremlin-staf zich van Jeltsin hebben afgekeerd. De krant Segodjna verwacht dat waarnemend premier Tsjernomyrdin en ex-generaal Lebed, die gisteren overleg voerden, de macht in Rusland willen delen.

Doema-voorzitter Seleznjov roept het staatshoofd op om de macht vrijwillig af te staan. “Er is geen andere uitweg uit de crisis.” Opinieleiders spreken van een gevaarlijk machtsvacuüm, dat het einde van de democratie in Rusland kan inluiden. De tv-zender NTV roept de machtigste politici op hun onderlinge vetes opzij te zetten om te voorkomen “dat Rusland instort en een tweede Tsjetsjenië” wordt.

Interim-premier Tsjernomyrdin is inmiddels terug van een bliksembezoek aan de Krim, waar hij IMF-directeur Camdessus zou hebben gevraagd om het complete aan Moskou toegezegde noodkrediet (22,6 miljard dollar) onmiddellijk vrij te geven. Maar zolang hij afstevent op een breuk met het economische hervormingsbeleid lijkt elke IMF-steun uitgesloten. Een concept-regeerakkoord gaat uit van een grote staatsrol in de economie, meer controle over banken, beperkingen op kapitaaluitvoer en het bijdrukken van roebels, zo meldt Kommersant Daily.

Het persbureau RIA-Novosti bericht dat de Duitse kanselier Kohl financiële hulp aan Rusland onder de huidige omstandigheden uitsluit. Een woordvoerder van het Witte Huis in Washington zei gisteren al: “De bal ligt op de helft van de Russen.”

Niemand weet precies hoe weinig de roebel op dit moment nog waard is. Na een koersval gisteren tegen de Duitse mark, probeerde de Centrale Bank vanmorgen de klok terug te draaien: de valutahandel diende te beginnen op het koersniveau van eergisteren. Maar omdat iedereen van zijn roebels af wilde, raakte de Russische munt in vijf minuten in een vrije val, waarna de markt werd gesloten.

Pagina 13: Vertrouwen in de banken helemaal weg

Bank Imperial is als eerste van honderden wankele Russische banken failliet gegaan: gisteren trok De centrale bank de vergunning in. Wisselkantoren in het hart van Moskou hebben geen valuta. Voor de filialen van de grootste banken stonden lange rijen rekeninghouders. Een bewaker van de SBS-Agro op het Poesjkinplein, die met wachtlijsten rond ging, zei dat hij zelf ook zijn salaris niet kan opnemen. Alleen bij de Sberbank, de staatsinstelling waar de Russen 80 procent van hun banktegoeden hebben ondergebracht, leek alles rustig. Er liggen formulieren klaar voor het opnemen van roebels of dollars, die pas over tien dagen beschikbaar zouden komen.

“Ik geloof niet meer in roebels, alleen nog in God”, zei de 26-jarige Svetlana, die vergeefs probeerde haar bij MacDonalds verdiende loon op te nemen.

Buitenlandse bedrijven zijn overgegaan tot het uitbetalen van hun employees in cash, omdat zij geen enkele Russische bank meer vertrouwen. Op de Krim is een grote groep Russische toeristen gestrand die hun terugreis naar Moskou niet kunnen betalen omdat de luchtvaartmaatschappijen in de Oekraine geen roebels meer accepteren. De prijzen van geïmporteerde waren in de winkels in Rusland zijn aan een gestage opmars begonnen. Van het hamsteren van levensmiddelen is geen sprake. Wel is er een run op luze items, zoals tv's en ijskasten.