Revolutie op Savile Row

Al sinds vorige eeuw is het Londense Savile Row synoniem voor het perfecte maatpak. De hypertraditionele kleermakersstraat in Mayfair ondergaat echter een metamorfose. Te midden van de oude garde brengen jonge kleermakers als Richard James en Ozwald Boateng pakken in knallende kleuren. En dit najaar komt ook de Amerikaan Ralph Lauren naar de bakermat van het pak.

Je verwacht een eindeloze reeks kleermakers in een majestueuze straat, maar in werkelijkheid is Savile Row in Londen korter dan de Amsterdamse P.C. Hooft en wat allure betreft beslist niet Mayfairs mooiste. De etalages tonen voornamelijk donkere rollen stof en wat achterhaalde bretels. Pas als de deur van een van de ongeveer twintig overgebleven kleermakersbedrijven opengaat, wordt iets van de magie voelbaar. Dan dalen vervlogen tijden en tradities op de bezoeker neer in de vorm van krakende vloeren en oude Chesterfields. Sinds de dagen dat Charles Dickens zich hier de maat liet nemen, lijkt er nauwelijks iets veranderd.

Toch is Savile Row allesbehalve duf. Achter de weinig uitnodigende gevels wemelt het van de anekdotes en foto's met handtekeningen van beroemdheden als de Duke of Windsor, John Kennedy en Richard Attenborough. Winston Churchill is bij het kleermakersgilde vooral de geschiedenis ingegaan als een sloddervos, wiens pakken veelvuldig werden teruggebracht om de gaten van smeulende sigaren te laten dichten. Aan de nog levende cliëntèle worden niet veel woorden vuil gemaakt. Savile Rows discretie vertoont parallellen met de beslotenheid van het betere bordeel. Immers: 'When you meet a man with his trousers off, it's different.'

De beslotenheid van Savile Row heeft met de komst van twee jonge, publiciteitsgevoelige pakkenmakers een deukje opgelopen. In 1992 opende ontwerper Richard James een zaak waarmee hij snel de aandacht trok. In zijn winkel geen grijs of donkerblauw, maar fel groen, geel en rood. Zijn dassen lijken op gesmolten Engelse drop en zijn jasjes hebben onorthodoxe ruitjes, schuin ingezette zakken met een ticket pocket en een dandy-achtige snit. Zijn creaties zijn niet weg te slaan van de covers van Esquire en Gentleman's Quarterly, en regelmatig verschijnt zijn kleding in belangrijke Britse en Amerikaanse films. In tegenstelling tot de oude garde koketteert James met roemrijke klanten. Behalve Madonna en Tom Cruise heeft hij celebrities van eigen bodem als Hugh Grant, Elton John en Mick Jagger in zijn bestand. 'He isn't even a tailor', sneerde de straat over zijn snelle succes.

Drie jaar geleden deed de 28-jarige Ghanees Ozwald Boateng de wenkbrauwen op Savile Row wederom fronsen. Deze 'self made' kleermaker opende pal tegenover het generaties oude Gieves & Hawkes zijn deuren en etaleerde daar paarse, terracotta- en maïskleurige pakken. Boateng noemt zijn creaties 'bespoken couture'. Als de jongste kleermaker van Savile Row kan hij popsterren als Led Zeppelin en Boy George tot zijn vaste klanten rekenen. Zijn prijzen liggen tussen de vier à zes mille; in vergelijking met vrouwencouture een koopje, vindt hij. Daarmee hanteert Boateng gangbare Savile Row-tarieven, maar door snit en kleurgebruik passen zijn pakken in zijn ogen meer in deze tijd: “The traditional suit needs to be revitalised. It is dying.”

De oudere generaties gedogen de frivoliteiten van hun nieuwe buren, maar laten zich door dergelijke modieuze retoriek niet van de wijs brengen. Op de vraag of hij bevreesd is voor de invloed van James en Boateng reageert Robert Gieve van het eerbiedwaardige kleermakersbedrijf Gieves & Hawkes met een minzame glimlach. De kleurrijke James and Boateng ziet hij als “ludieke jongens die de straat wat opfleuren”. De megalomane plannen van de projectontwikkelaars, die in de komende maanden een tiental nieuwe kledingwinkels naar Savile Row zullen brengen, deren hem al evenmin. Meest in het oog springende project is de opening, in december dit jaar, van een kolossale flag ship store van Ralph Lauren. Hij ziet zijn cliënten niet snel naar Lauren overstappen: “Mensen die eenmaal het origineel hebben gekend, gaan niet naar een Amerikaan die hardnekkig Britser tracht te zijn dan de Britten zelf. Wij hoeven geen traditie te suggereren, we staan er bol van.” Hij wijst op een plakkaat en foto waaruit blijkt dat zijn winkel, ooit het onderkomen van de Royal Geographical Society, de plaats was waar David Livingstone lag opgebaard voor zijn begrafenis in Westminster Abbey.

Traditie en vernieuwing zijn in het verleden wel vaker samengekomen in Savile Row zonder dat de faam vervloog. De roemruchte dandy Beau Brummel was ooit de held van Savile Row, stelt Richard Walker, auteur van het boek The Savile Row Story. Rond 1790 was een sociale gebeurtenis in upperclass Londen zonder de aanwezigheid van 'The Beau', zoals zijn bijnaam luidde, niet compleet, al schilderden rivalen hem af als 'A thing made by a tailor'. Kenmerkend voor zijn kleding was de perfecte lijn en bedrieglijke eenvoud. Met zijn zwaar gesteven dassen en ongewoon hoge boorden ontketende hij een nieuwe trend. Zijn hang naar afwerking ging zover dat hij ook de zolen van zijn schoenen liet poetsen.

Later werd Brummels voortrekkersrol even maniakaal als stijlbewust voortgezet door Oscar Wilde. Zijn leven lang hield Wilde vast aan zijn motto: 'A man's first duty is to his tailor. What his second is, nobody has yet discerned'.

In deze eeuw deden eigentijdse dandy's als de Duke of Windsor, maar ook maharadja's, oliesjeiks en filmsterren als Clark Gable, Gary Grant en twee James Bonds (Sean Connery en Roger Moore) de kassa's in Savile Row rinkelen.

Het kleermakersduo Edward Sexton en Tommy Nutter lokte eind jaren '60 een nieuw soort publiek naar Savile Row. Hun zaak was een welkome aanvulling op het tot dan toe overwegend behoudende en zakelijke kleermakersrepertoire. Beatles-manager Brian Epstein en enkele hoofdrolspelers van de Apple dynastie hielpen Nutter met het opzetten van een eigen winkel. Op het dak van Savile Row nr. 3 werd op 22 juni 1968 'Let it be' opgenomen, waardoor de rest van de straat een voorproefje kreeg van de nieuwe buurman. Met de komst van Sexton en Nutter, van wie de oude garde meende dat ze na een paar maanden zouden zijn opgekrast, brak een decennium aan waarin Savile Row ook in trek raakte bij figuren als Mick Jagger, Eric Clapton en zelfs bij vrouwen als Joan Collins en Diana Rig. In 1971 belandde Tommy Nutter samen met de 'eminence grise' van Savile Row, Sir Hardy Amies, op Amerika's lijst van best-dressed men. De aanvankelijke scepsis ten aanzien van Nutter maakte plaats voor ontzag.

De trendy nieuwkomers zijn niet de enige bedreiging voor de gevestigde orde in Savile Row. Kleermakers uit Soho en rondreizende kleermakers berekenen aanzienlijk scherpere prijzen dan hun collegae in Savile Row. Robert Gieve van Gieves & Hawkes ligt er niet wakker van: “Een aantal klanten zal altijd uitwijken naar een goedkoper alternatief. Sommige afvalligen brengen hun in Savile Row gemaakte pak zelfs naar een Hongkong-kleermaker die het openhaalt, scant en opslaat in een knippropramma.”

Het Hongkongpak kreeg zowaar een zweem van erkenning dankzij professor John Karl, hoofd van het Menswear Department van de Fashion Institute of Technology in New York. Hij oordeelde dat het pak van Hongkongkleermaker A-Man Hing Cheong superieur was aan een pak van het altijd wat arrogante Anderson & Sheppard. De professor vroeg zich af of het laatstgenoemde bedrijf het naaiwerk soms had laten verrichten door een orang-oetang. Op Savile Row werd het verhaal met enig leedvermaak ontvangen: Anderson & Sheppard is de hofleverancier van prins Charles.

Toch wordt het nieuwe millennium door de meesten op Savile Row met een gerust hart tegemoet gezien. Savile Row's godfather Hardy Amies (nu 89) - die faam verwierf als 'Dressmaker to Her Majesty' en als schrijver van diverse standaardwerken over de ontwikkeling van het mannenpak - heeft de komst van vers bloed altijd toegejuicht. Hij ziet in trendsetters als Nutter, James en Boateng flamboyante figuren die de straat afstoffen en het kleermakersgilde wakker schudden. Ook in zijn eigen creaties staat de tijd niet stil. Kenmerkend voor zijn kledingstijl zijn de hoog gesloten jasjes, meestal uitgevoerd met vier knopen. Voor het jaar 2000 voorziet hij zelfs de komst van een vijfknoopsjasje. Ook de Sunday Times openbaarde: 'He recently suggested that God should wear a fivebutton suit'.

INFORMATIE

SAVILE ROW

Henry Poole & Co, nr. 15, tel. 00.44.171.7345985, zit al bijna twee eeuwen in het vak en maakte aanvankelijk uniformen. In zijn boeken een onafzienbare reeks beroemdheden, onder wie Charles Dickens, Winston Churchill en Charles de Gaulle.

Hunstman, nr. 11 zit al sinds het midden van de vorige eeuw in Mayfair en staat bekend om zijn duurzame pakken.

Kilgour, French & Stanbury, nr. 8, tel. 00.44.171.7346005, is sinds 1882 werkzaam en was de favoriet van Robert Mitchum, Cary Grant en Fred Astaire.

Gieves & Hawkes, op nr. 1, zit sinds 1912 in de straat. Voor ze zich hier vestigden, maakte het bedrijf de uniformen en pakken van onder meer admiraal Lord Nelson, the Duke of Wellington en dr. Livingstone. Het is de eerste winkel die behalve maatpakken een uitgebreide ready-to-wear kledinglijn verkoopt.

Dege, op nr. 10, heeft als een van de weinigen van de oude garde een kleurrijke etalage met fraai gestreepte cricketjasjes en smaakvol gevormde tweedjasjes. Eigenaar Michael Skinner is een spraakzame en aimabele figuur, die als een van de weinigen nog schitterende uniformen maakt. Deze, spreek uit deejzh, maakte onder meer de kroningsgewaden van koning William IV tot koning William VI, en zowel het portiersuniform van de Trump Tower als het uniform van de sultan van Oman.

Anderson & Sheppard, nr. 30, tel. 00.44.171.7341420, is het meest norse bedrijf van de straat en maakt de overwegend double breasted pakken van prins Charles. Anderson & Sheppard is een geliefd adres voor Amerikaanse ambassadeurs en bankiers.

Tommy Nutter, nr. 19, tel. 00.44.171.7340831 (1420), gaf de straat weer pit met de aankleding van popsterren, onder wie de Beatles en Rolling Stone Bill Wyman.

Richard James, nr. 31 tel. 00.44.171.4340605, is in de voetsporen getreden van Nutter en levert kleurrijke kleding aan tal van modefotografen en film- en popsterren.

Ozwald Boateng, 9 Vigo Street, tel. 00.44.171.7343737, zit op een haar na in Savile Row en zal traditioneel ingestelde klanten met zijn excentrieke collectie niet verder dan zijn etalageruit krijgen.

SHIRTS

Buiten Savile Row, maar de moeite waard:

Hacket, 65 New Kings Road. Betaalbaar en kleurrijk assortiment.

Thomas Pink, 35 Dover Street. Betaalbare hemden in ± 30 klassieke dessins, boxers en dassen. Hemden zijn er in de keuze 'red' en 'black label', respectievelijk: enkele- en dubbele manchet. Pink heeft trouwe fans als de acteur John Cleese en anchorman David Frost.

Turnbull & Asser, 71-21 Jermyn Street, tel. 00.44.171.9300502, is nog een van de weinige adressen die shirts maken in een veelvoud aan gekleurde ruiten en streepjes. Het soort hemden - eventueel op maat gemaakt en herkenbaar aan twee of zelfs drie knoopjes op het manchet - dat nergens anders is te vinden. Redelijk betaalbare prijzen. Turnbull heeft een ongehoorde dassencollectie met fel gekleurde ruitjespatronen.

Hilditch & Key, 37 & 37 Jermyn Street, tel. 00.44.171.7348040, een vertrouwd adres voor overhemden op maat en de grootste keus katoenen pyjama's van Londen.

SCHOENEN

John Lobb Bootmaker, 9 St. Jamestreet, London SW1A, tel: 00.44.171.9303664, voor schoenen op maat. Prijzen vanaf zo'n ƒ 3.000.

Edward Green, Burlington Arcade 12-13, tel. 00.44.171.4996377 is na John Lob het beste en elegantste wat een mannenvoet zich kan wensen.

Church Hoes, Bond Street 163, minder elegant en minder van leerkwaliteit dan Green en een fractie goedkoper.

Koster & Son, Meermin Street 83 en Trickers op nr. 67 bieden beide het soort schoenen waar je in Nederland tevergeefs naar zoekt.