Partijen markeren machtspositie

Na het debat over de regeringsverklaring kan een eerste balans worden opgemaakt over de manier waarop de fracties in de Tweede Kamer hun positie markeren tegenover de nieuwe ploeg van Paars II.

DEN HAAG, 27 AUG. Het tweede paarse kabinet is, behalve door koningin Beatrix, nu ook door de Tweede Kamer goedgekeurd. Daarmee kan de balans worden opgemaakt van de krachtsverhoudingen in het parlement. De belangrijkste parlementaire fracties grijpen het debat over de regeringsverklaring namelijk aan om de eigen positie in te kleuren, en hun houding tegenover het nieuwe kabinet te bepalen. Een overzicht van de posities:

PvdA Fractieleider Melkert wekte de afgelopen dagen de indruk onafhankelijker te gaan opereren ten opzichte van het kabinet dan zijn voorganger Wallage. Onzeker is nog hoe lang Melkert deze houding kan blijven innemen. De sociaal-democratie heeft namelijk een sterke traditie van 'monisme', waarbij PvdA-ministers en de PvdA-fractie hun beleid op elkaar afstemmen.

Melkert lijkt niet in het dualisme te vervallen waarmee VVD-leider Bolkestein de afgelopen jaren school maakte. Veel meer dan Bolkestein houdt Melkert zijn politieke en persoonlijke belangen in de gaten. Intellectuele, en daarmee politiek belangeloze exercities van Bolkestein over bijvoorbeeld de rekenschap die communisten van hun verleden moeten afleggen, zijn van Melkert niet te verwachten. De laatste wil niet het intellectuele debat aanjagen, maar het kabinet aansporen. Dat lijkt veel op de rol die de toenmalige CDA-leider Brinkman tussen 1989 en 1994 ten opzichte van het derde kabinet-Lubbers speelde VVD De afgelopen dagen bleek dat VVD-leider Dijkstal meer wensen via het kabinet zal moeten proberen te realiseren dan zijn voorganger Bolkestein. PvdA-voorman Melkert dreigde de VVD via het parlement een meerderheid te verwerven voor belastingplannen die de lagere en middeninkomens tegemoet komen. Ook trokken fracties van PvdA en D66 samen op tegen de VVD waar het ging om de vraag of een eventueel balanced budget extra uitgaven mogelijk maakt. Min of meer toevallig kwam premier Kok de VVD-leider te hulp, door aan de reductie van de staatsschuld voorrang te geven boven extra uitgaven.

CDA De christen-democratische leider De Hoop Scheffer koos ervoor zo veel mogelijk een eigen verhaal van een “constructieve oppositie” te houden. Pogingen om de regeringsfracties uit elkaar te drijven, liet hij over aan GroenLinks. De rol die sociale partners in de sociale zekerheid moeten spelen, vormden het hoofdthema. Het CDA wil die meer ruimte geven dan paars. De christen-democraten doken ook in het gat de paarse partijen laten liggen bij de middeninkomens. De voorgenomen belastingplannen van het kabinet pakken te negatief uit voor de middengroepen. De Hoop Scheffer greep dit onderwerp aan om de wat linkse koers van de partij naar het midden bij te stellen.

D66 In tegenstelling tot zijn voorganger Wolffensperger, houdt de huidige fractieleider De Graaf meer afstand tot het kabinet. Deze afstand betoonde hij al vlak na zijn aantreden tijdens het zogeheten varkens-debat, december vorig jaar. Daarna verwierf hij in zijn partij gezag tijdens de formatieonderhandelingen. De 'junior-fractieleider' van voor mei 1998 werd de senior-aanvoerder van augustus 1998, die onafhankelijk ten opzichte van het kabinet wil staan. De D66-fractie voelt zich betrokken bij het kabinet, “maar daarmee is het nog niet ons kabinet”, zei De Graaf dinsdagavond.

De jurist De Graaf wil verder staatkundige vernieuwingen concreet handen en voeten geven, bijvoorbeeld door de parlementaire controle te versterken. De Graaf lijkt minder van het parlementaire debat te genieten dan oud-D66-leider Van Mierlo. Op enkele aanvallen van De Hoop Scheffer reageerde hij verongelijkt.

GroenLinks Deze partij blijft doen wat het de voorafgaande periode electoraal succesvol deed: de PvdA aanvallen en stellen dat het beleid “socialer en groener” moet. GroenLinks-aanvoerder Rosenmöller weet sluimerende meningsverschillen binnen de coalitie goed bloot te leggen. Verschillende gedachten van PvdA en VVD ten aanzien van het financieel beleid na een eventueel begrotingsoverschot, en tussen PvdA, D66 en VVD over de manier waarop milieuschade als gevolg van economische groei moet worden voorkomen, maakte Rosenmöller bekwaam zichtbaar.

De schrille toon waarmee de voorman van GroenLinks tijdens de verkiezingscampagne opereerde en waarvoor campagneleider Lagendijk hem waarschuwde, hanteert Rosenmöller nog steeds. Zo verweet hij premier Kok “onzin” en “flauwekul” te spreken. Dat “irriteerde” Rosenmöller.

SP Fractieleider Marijnissen liet zich de afgelopen dagen meerdere malen aftroeven door tegenstander Melkert en concurrent Rosenmöller. Onduidelijk is nog welke positie de SP aan het rode front zal gaan innemen.

Klein-christelijk GPF en RPF trokken gescheiden op. Hoewel er voor de verre toekomst over een fusie tussen beide partijen wordt gesproken, kozen de beide partijen eigen invalshoeken.