Niet het kabinet van de visie, maar van de details

Leden van de Tweede Kamer!

Aan het begin van de nieuwe kabinetsperiode wil ik onze plannen voor de komende vier jaar aan u voorleggen. Deze plannen bouwen voort op het belangrijke werk dat onze voorgangers in het 'paarse' kabinet onder mijn leiding hebben verricht. Ik wil ze hiervoor graag danken.

De kabinetsperiode van Paars-II vormt het scharnier naar de 21ste eeuw. U kunt gerust zijn: ons land kan de volgende eeuw met vertrouwen binnengaan. Nederland heeft een sterke economie, een hoogwaardig sociaal stelsel en een cultuur van vrijheid, verantwoordelijkheidszin, tolerantie en solidariteit.

U hoort, ik citeer de eerste alinea van ons regeerakkoord. Dit regeerakkoord heeft geen motto, laat staan een helder perspectief, maar het beslaat wèl 89 pagina's vol goede bedoelingen en open deuren. Dit links-liberale kabinet gelooft als geen ander in de maakbaarheid van de samenleving en belooft alles voor iedereen beter te laten gaan, in een verantwoord evenwicht tussen economische kracht en behoud van de kwaliteit van ons leefmilieu, tussen dynamiek en rechtvaardigheid, tussen ontplooiing en verantwoordelijkheid.

Wij zijn niet het kabinet van de visie, maar van de details. Zo kondigen we bezuinigingen aan op het drukwerk in de gezondheidszorg, besluitvorming over bedrijfsterreinen in de Hoekse Waard, consequente bestrijding van spijbelen, en, om iets van een andere orde te noemen, krachtige inzet voor een versterkt non-proliferatieregime voor kernwapens.

Besturen is vooruitzien. De regeringsverklaring van vier jaar geleden stond ook boordevol goede bedoelingen, maar we evalueren niet wat daarvan is terechtgekomen. We herinneren onszelf liever niet aan maatregelen die we genomen hebben en nu ongedaan maken, of aan de voornemens die onuitvoerbaar bleken en die stilletjes van de agenda zijn afgevoerd. Integendeel, we komen met nieuwe ambities waarvan we evenmin weten of ze bestuurlijk uitvoerbaar zijn. Over vier jaar zien we wel weer. Onze opvolgers moeten tenslotte ook wat te doen hebben.

Dit is een humorloze tekst, maar u moet niet denken dat wij een saaie club vormen. In de Trèveszaal lachen wij zelfs heel wat af. Maar als het gaat om de arbeidsmarkt dan zijn wij bloedserieus. Zo leggen we nadruk op verbeterde aansluiting van de arbeidsmarkt op opvoeding en zorg. Met aanpassing van de loonschalen stellen we ons voor om meer I- en D-banen te scheppen. Voor de goede verstaander: dat zijn Instroom- en Doorstroombanen.

Mevrouw de voorzitter. Wij verzekeren u dat ook in de komende kabinetsperiode bewindslieden in politieke moeilijkheden zullen komen. Gezien de onervarenheid van sommige van mijn kabinetsleden kan ik u spannende tijden in het vooruitzicht stellen. Ook als ze hun portefeuille niet naar behoren beheren - er met andere woorden een zootje van maken - verwacht ik niet dat u ze naar huis zult sturen. Dat heeft u in de vorige kabinetsperiode immers ook niet aangedurfd. Coalitiebelangen gaan voor.

Hoewel in het Regeerakkoord talrijke beleidsmaatregelen worden aangekondigd, staan de belangrijkste uitdagingen van de komende vier jaar er niet in. Bij de presentatie van de regeringsverklaring in 1994 heb ik u ook niet verteld dat Srebrenica, Securitel, Suriname, de varkenspest, de nasleep van de IRT-affaire en de spaghetti-fobie de heikelste politieke kwesties zouden worden. Dat hadden wij niet voorzien. Ik kan u verzekeren dat het in Kok-II niet anders zal zijn. Politiek is nu eenmaal de kunst van de ongewisheid.

Ik kom nog even terug op het regeerakkoord. Velen van u zullen delen van de tekst herkennen, omdat u die zelf geschreven heeft in de werkgroepen van de informatie. Sommigen beweren dat het regeerakkoord een flodderig stapeltje politieke hobby's met een nietje erdoor is. Ik betreur die kritiek, maar het is wel waar. Hoe dan ook, straks mag u de uitvoering van uw eigen plannen gaan controleren en ik wens u daarbij veel zelfkritisch vermogen toe. Temeer omdat er toch weer tegenvallers zullen zijn waarmee u geen rekening heeft gehouden.

Na drie maanden kabinetsinformatie in regenteske beslotenheid hebben we ons vastgelegd op 7,6 miljard gulden aan bezuinigingen en 9,2 aan nieuw beleid voor de komende vier jaar. Dat is meer geld dan u en ik op onze spaarrekening hebben staan, maar op de omvang van de Nederlandse economie is het niet meer dan een afrondingsfout, als ik zo vrij mag zijn. Zeg maar een ombuiging van een kwart procent van het bnp per jaar. Een grote Nederlandse bank maakt in een half jaar meer winst dan wij in een jaar willen bezuinigen. De financiële 'ruimte' in de komende kabinetsperiode, de 16,8 miljard gulden waarmee wij schuiven, is minder dan de helft van de noodhulp die het IMF beschikbaar stelt voor een arm land als Indonesië. Dat is inderdaad niet iets om ons voor op de borst te kloppen.

We praten voortdurend over nieuw beleid, want dat geeft politiek elan. Maar het overgrote deel van het beleid ligt vast. De verschuivingen zijn in de marge. Zo gaan we de uitgaven voor de gezondheidszorg verhogen - een jaarlijkse reële stijging van twee procent - zonder ons af te vragen of in het bestaande budget van ruim 51 miljard gulden niet wat ruimte zit voor accentverschuivingen. De lobby's in de gezondheidszorg hebben heel goed gescoord dit jaar. Zij zijn de grote overwinnaars van deze kabinetsformatie.

Mevrouw de voorzitter, ik rond af.

Dit kabinet mist de sprankeling van de politieke doorbraak die het eerste 'paarse' kabinet bij zijn aantreden kenmerkte. Dat neemt niet weg dat we er als verse ploeg volop zin in hebben. Dank voor uw geduld, ik ben door mijn dooddoeners heen en we gaan aan de slag.