Kroaten Bosnië reageren niet op verzoek Tudjman

ROTTERDAM, 27 AUG. President Franjo Tudjman van Kroatië lijkt zijn greep op de Bosnische Kroaten te verliezen. Zes leiders van Bosnisch-Kroatische politieke partijen hebben een uitnodiging van de Kroatische president om de strategie voor de Bosnische parlementsverkiezingen van volgende maand te bespreken, afgeslagen.

Tudjman heeft de afgelopen jaren de Kroatische gemeenschap in Bosnië-Herzegovina in een ijzeren greep gehad. Zijn 'instrument' in het buurland is het Bosnische 'filiaal' van zijn eigen partij, de Kroatische Democratische Gemeenschap (HDZ). Die Bosnische zusterpartij, ook HDZ genaamd, maakte tot voor kort zo goed als onaangevochten de dienst uit in het door Kroaten bewoonde deel van Bosnië-Herzegovina. De regie was namens Tudjman in handen van Gojko Šušak, de Kroatische minister van Defensie, zelf een Herzegovijn.

Maar dat is verleden tijd. Afgelopen lente stierf regisseur Gojko Šušak en verloor Tudjman zijn vertrouwensman. En vervolgens kregen diverse prominenten in de Kroatische gemeenschap in Bosnië genoeg van de regie van Zagreb. Tudjmans beleid kan worden samengevat als een stelselmatige poging om de Kroaten in de moslim-Kroatische federatie in Bosnië af te kapselen van de moslims en het vredesakkoord van Dayton te ondergraven - door een verzoening met de moslims te verhinderen, de terugkeer van moslimvluchtelingen naar gebied van de Bosnische Kroaten te belemmeren en te suggereren dat het Kroatische deel van Bosnië eigenlijk bij Kroatië hoort.

In mei koos de Bosnische HDZ Ante Jelavic tot voorzitter, de belangrijkste woordvoerder van extreem-nationalistische Kroaten die klagen dat hun identiteit in de moslim-Kroatische federatie niet gewaarborgd is. Dat bracht Krešimir Zubak, co-president van Bosnië en tot dat moment de belangrijkste leider van de Bosnische Kroaten, ertoe uit de partij te stappen en een nieuwe partij op te richten, het Nieuw Kroatisch Initiatief (NHI). Zubak bekeerde zich tot het vredesproces van Dayton, sprak zich uit voor een verenigd Bosnië en voer fel uit tegen de op confrontatie (met de moslims) gerichte, 'corrupte' en 'egoïstische' leiders van de HDZ.

De breuk binnen de HDZ, zo kort voor de Bosnische verkiezingen van 12 en 13 september, was een zware slag voor Tudjman. Die tegenslag kreeg deze week een vervolg, toen Tudjman de leiders van de acht politieke partijen binnen de Kroatische gemeenschap in Bosnië uitnodigde voor overleg over de verkiezingen. Slechts twee van hen kwamen opdagen: HDZ-leider Jelavic en de leider van de extreem-rechtse Partij van Rechten. De zes anderen wezen de invitatie af, óók Krešimir Zubak. Die beslissing wordt algemeen gezien als een klap in het gezicht van Tudjman - en tegelijkertijd als een signaal dat de steun voor het Dayton-proces onder de Kroaten in Bosnië eindelijk toeneemt.