Congestie is oranje

Alle informatie over het verkeer op de Nederlandse wegen wordt sinds januari van dit jaar via computers geregistreerd en bewerkt in het Trafic Information Centre Nederland (TIC). Dit landelijk verkeers- informatiecentrum verspreidt de fileberichten naar verschillende media.

BINNEN ENKELE MINUTEN nadat het eerste waarschuwingslampje is gaan branden, verschijnt op het beeldscherm een groeiend lint van oranje blokjes. Door nog onbekende oorzaak is het verkeer op de A2 in zuidelijke richting vlak voor de brug over het riviertje de Linge plotseling langzamer gaan rijden. Ter hoogte van hectometerpaal 86,3 is de 'storing' ontstaan. Na een druk op de knop verschijnt op de monitor in de meldkamer van het Trafic Information Centre Nederland (TIC) in Utrecht een gedetailleerd overzicht van de snelheden die op dat moment op de A2 tussen knooppunt Everdingen bij Vianen en de afslag Geldermalsen worden gereden. Bij de brug over de Linge staat het verkeer stil. Daarachter, in de richting Utrecht, lopen de snelheden fors terug. Binnen vijf minuten staat er op de A2 een file met een lengte van twee kilometer.

“Vrijwel zeker een aanrijding”, zegt Jelles Bode, wijzend naar de monitor. “Een blauw blokje geeft aan dat de gemiddelde snelheid op die plaats maximaal zeventig kilometer per uur bedraagt. Daalt de snelheid onder de vijftig, dan verschijnt een oranje blokje. Aangezien de snelheid ineens terugliep naar onder de vijftig, mag je aannemen dat er sprake is van een aanrijding.”

Bode, jarenlang filelezer bij de politieverkeerscentrale in Driebergen, is een van de vier operators in de meldkamer van het TIC Nederland. Het verkeersinformatiecentrum is een samenwerkingsverband van Rijkswaterstaat en het Korps Landelijke Politiediensten (KLPD) in Driebergen. Sinds januari van dit jaar is het TIC verantwoordelijk voor het verzamelen en bewerken van alle verkeersinformatie in Nederland. Die gegevens worden vervolgens geleverd aan verschillende afnemers, die de verkeersinformatie op hun beurt verspreiden via bijvoorbeeld Internet en telefonische informatiediensten. Hoewel de verkeerspolitie zelf file-informatie verzamelt, loopt ook de radioverkeersinformatie uit Driebergen via het TIC.

De file op de A2 is intussen gegroeid tot voor de afslag Culemborg en kruipt door in de richting van knooppunt Everdingen. Over een lengte van vijf kilometer is er nu sprake van langzaam rijdend en stilstaand verkeer. De meldkamer van het KLPD in Driebergen heeft inmiddels het vermoeden van Jelles Bode bevestigd: op de linkerrijstrook zijn drie personenauto's op elkaar gebotst. Volgens de politie is bij de aanrijding niemand gewond geraakt. Op een apart beeldscherm zet Bode de gegevens in een bericht dat even later naar de verschillende 'herverspreiders' wordt gestuurd. Elke filemelding kan in principe binnen vijf minuten worden uitgezonden. Een spookrijder wordt binnen twee minuten doorgegeven. In dat geval wordt de radiouitzending onderbroken voor de verkeersinformatie.

Het Trafic Information Centre levert geen kant-en-klare berichten. “Het gaat om basisverkeersinformatie. Je moet het zien als een kale boterham, die naar wens belegd kan worden”, zegt Bode. “Een muziekzender heeft nu eenmaal andere wensen dan Radio 1. De afnemers kunnen onze informatie bewerken zoals ze willen. Zolang ze zich aan de feiten houden.”

Zenuwcentrum van het TIC Nederland in Utrecht is de meldkamer met rijen computers, telefoonapparatuur en een groot videoscherm waarop live-beelden van verschillende snelwegen worden doorgegeven. De grafische voorstelling op het beeldscherm van het hoofdwegennet rondom Utrecht heeft veel weg van een spelletje pacman. Tientallen witte, blauwe en oranje stipjes vertegenwoordigen de elektronische meetlussen in het wegdek die de snelheid van het verkeer meten en doorseinen. Evenals het wegennet bij Utrecht worden ook de snelwegen rondom Amsterdam en Rotterdam permanent bewaakt op een van de vier 'computereilanden' in de meldkamer. De vierde operator in de meldkamer volgt de overige hoofdwegen in Nederland en treedt op als coördinator.

Ruim 750 kilometer snelweg in Nederland is op dit moment al voorzien van elektronische detectielussen. Over ruim twee jaar moet het gehele Nederlandse hoofdwegennet op het verkeerssignaleringssysteem van Rijkswaterstaat zijn aangesloten. Op basis van die informatie kan vervolgens bij het TIC met verkeersmodellen de lengte van de files worden berekend. De bedoeling is dat met behulp van de computermodellen in de toekomst ook kan worden berekend hoe lang de file gaat duren en hoeveel reistijdvertraging de automobilist kan verwachten.

Naast de gegevens van het KLPD en Rijkswaterstaat put het TIC ook informatie uit andere bronnen, zoals de Wegenwacht. “Ook benzinepomphouders geven opstoppingen door. En dan zijn er nog de automobilisten die zelf bellen als ze in de file staan. We hebben inmiddels een bestand van zogeheten spitsgidsen, weggebruikers waarvan we weten dat ze betrouwbare informatie doorgeven. Die informatie blijft onmisbaar, omdat nog lang niet alle wegen zijn aangesloten op het detectiesysteem”, zegt Bode.

De ANWB, de belangrijkste 'afnemer' van het verkeersinformatiecentrum, maakt al langer gebruik van reguliere weggebruikers met autotelefoon voor het verzamelen van verkeersinformatie. Roadguards heten ze bij de bond. Volgens Jan Lorsheijd, chef afdeling Aktuele Informatie van de ANWB, heeft de bond een bestand van tweehonderd automobilisten die via een geheim nummer hun waarnemingen doorbellen naar het ANWB-hoofdkantoor in Den Haag.

Door het stijgende aantal files zal volgens Jelles Bode de vraag naar meer en betere verkeersinformatie verder toenemen. “We leveren nu 24 uur per dag en zeven dagen in de week actuele verkeersinformatie. Nog maar 25 jaar geleden had de AVRO als enige een rubriek verkeersinformatie op de radio, waarin iemand van de verkeerspolitie in Driebergen een overzicht gaf van de files die reeds hadden plaatsgevonden.”

De verkeerscentrale van het KLPD in Driebergen verzorgde ruim vijftien jaar dagelijks rechtstreeks verkeersinformatie op de zenders van de publieke omroepen. Vanaf aanstaande maandag neemt de ANWB die taak over en komt de verkeersinformatie op Radio 1, 2 en 3 voortaan vanuit Den Haag. De ANWB verzorgt nu al verkeersinformatie voor verschillende commerciële en regionale omroepen. Vooralsnog hoeven de omroepen niet te betalen voor de berichten. De bond vraagt alleen een bijdrage voor het tot stand brengen van de verbindingen met de radiostudio's. In januari gaat de ANWB echter bekijken of de commerciële omroepen in de toekomst toch een rekening krijgen voor de geleverde verkeersinformatie. Mogelijk dat dan voor het eerst in Nederland files niet alleen geld kosten, maar ook opbrengen.