'Plan van Sovjet-Unie voor smokkel mini-kernbommen'

De Sovjet-Unie probeerde atoombommen “ter grootte van een golftas” de VS binnen te smokkelen. De wapens zijn nu verboden, maar enkele zouden door corruptie van Russische militairen in handen van terroristen gekomen kunnen zijn.

ROTTERDAM, 26 AUG. De Sovjet-Unie had tijdens de Koude Oorlog vergevorderde plannen om kernbommen de Verenigde Staten binnen te smokkelen. Het zou gaan om geminiaturiseerde kernladingen, zogeheten 'rugzakatoombommen'. Volgens het doorgaans betrouwbare blad Aviation Week and Space Technology zou een overloper van de Russische militaire inlichtingendienst GROe dit bij zijn verhoor begin deze maand hebben beweerd. De ondervraging van de “hoogste GROe-functionaris die ooit is overgelopen” had plaats voor de ondercommissie voor Nationale Veiligheid van het Huis van Afgevaardigden.

De functionaris vertelde dat hij van 1988 tot het tijdstip van zijn desertie in 1992 een dekmantel had als correspondent van het persbureau TASS in de VS. Het werkelijke doel van zijn verblijf was het vinden van smokkelroutes, schuilplaatsen en locaties waar de kernladingen “ter grootte van een golftas” konden worden neergelegd. De belangrijkste beoogde doelen waren raketsilo's, commandobunkers en andere strategisch waardevolle installaties.

Het dunbevolkte Shenandoah-gebied in het noorden van de staat Virginia zou ideaal zijn geweest voor het verstoppen van de kleine kernbommen, doordat de regio in de buurt van Washington ligt, het Amerikaanse regeringscentrum. Volgens de overloper zou het niet heel moeilijk zijn geweest om de kernladingen via bestaande smokkelroutes voor drugs - met speedboten en kleine vliegtuigjes - het land binnen te krijgen. Hij betwijfelde overigens of nucleaire onderdelen bij wijze van proef werkelijk de grens waren gepasseerd.

Dat de Sovjet-Unie intussen uiteen is gevallen is geen reden om opgelucht adem te halen. Want niet alleen heeft de GROe-man duidelijk gemaakt dat smokkelen niet zo moeilijk is als altijd is gedacht, maar ook zijn tijdens de desintegratie van het Oostblok tientallen van de minikernbommen zoekgeraakt. De voormalige veiligheidsadviseur en tegenwoordige gouverneur van Krasnojarsk in Siberië, Aleksandr Lebed, heeft dat al vaker beweerd. De Russische regering heeft Lebeds bewering in alle toonaarden tegengesproken en zelfs gezegd dat zulke kleine kernbommen helemaal niet bestaan. Maar Lebed kreeg vorig jaar steun van president Jeltsins andere vroegere veiligheidsadviseur: Aleksej Jablokov.

Het is een publiek geheim dat beide tegenstanders in de Koude Oorlog rugzakkernbommen in hun arsenalen hadden. De NAVO beschikte, voordat deze bommen bij verdrag werden verboden, over honderden kernladingen van nog geen dertig kilo. Evenals hun Oost-Europese collega's waren NAVO-eenheden speciaal getraind om deze ladingen achter de vijandelijke linies bij strategische doelen te plaatsen.

De timing van het artikel in Aviation Week kan niet los worden gezien van de aanval met kruisraketten vorige week op vermeende terroristische bases in Afghanistan en op een fabriek in Soedan waar componenten voor chemische wapens zouden zijn vervaardigd. Veiligheidsdeskundigen waarschuwen er al jaren voor dat terroristen massavernietigingswapens in handen proberen te krijgen. De aanslag met Sarin-zenuwgas uitgevoerd door een Japanse sekte op de metro in Tokio in 1995 zou hiervan nog maar een voorbode zijn.

Gevreesd wordt dan ook dat een of meer van de vermiste kernbommetjes in handen zal vallen, of al is gevallen, van terroristische groeperingen als die van Osama Bin Laden, de belangrijkste verdachte van de bomaanslagen op de Amerikaanse ambassades in Kenia en Tanzania. Hoge corrupte Russische militairen of vertegenwoordigers van de noodlijdende wapenindustrie zouden hiervoor verantwoordelijk zijn.

Het was niet de enige opmerkelijke onthulling van de GROe-functionaris. Hij zou tevens hebben verklaard dat de Sovjet-Unie tot aan het einde van de jaren tachtig een klein nucleair arsenaal op Cuba handhaafde - buiten medeweten van president Fidel Castro.