Mandela en Abubakar hebben elkaar gevonden

Generaal Abubakar, de militaire leider van Nigeria, benutte zijn bezoek aan Zuid-Afrika voor een beginselverklaring die zijn gastheren als muziek in de oren klonk. Tussen Abuja en Pretoria groeit iets moois.

JOHANNESBURG, 26 AUG. De Nigeriaanse leider generaal Abdulsalam Abubakar stapte zondag op de luchthaven van Johannesburg in vol militair ornaat uit zijn regeringsvliegtuig, terwijl de Zuid-Afrikaanse vice-president Thabo Mbeki, zoals altijd gestoken in een chique maatpak, beide handen naar hem uitstak. Een dag later, voor de ambtswoning van president Nelson Mandela, had Abubakar zijn legeruniform verruild voor een hagelwitte kaftan. Het symboliseerde de politieke veranderingen die de man uit Lagos zijn land heeft beloofd.

Zuid-Afrika dient in de ogen van Abubakar als lichtend voorbeeld voor een vreedzame overgang van onderdrukking naar democratie. “Het Zuid-Afrikaanse wonder was een triomf van de rede over het vooroordeel, van samenwerking over conflict en van zelfbeheersing over machtsmisbruik”, zei Abubakar gisteren in een opmerkelijk verlichte rede voor het Zuid-Afrikaanse parlement. Nelson Mandela reageerde verheugd. Hij noemde Abubakar “de juiste man om de democratie te herstellen in Nigeria”.

De ontluikende liefde tussen het volkrijkste land van Afrika (Nigeria heeft 105 miljoen inwoners) en het in politiek en economisch opzicht belangrijkste land van het continent, Zuid-Afrika, komt geheel op het conto van Abubakar. De 56-jarige generaal nam in juni het roer over van de plotseling overleden militaire dictator Sani Abacha. Onder Abacha raakten de betrekkingen tussen Pretoria en Abuja op een dieptepunt door Mandela's openlijk geuite afschuw over de schendingen van de mensenrechten door de Nigeriaanse juntaleider.

In 1995, Mandela's eerste volle jaar als democratisch gekozen president van Zuid-Afrika, poogde hij te bemiddelen in de binnenlandse politieke conflicten van Nigeria, waar oppositieleider Abiola gevangen zat en elke tegenspraak hardhandig werd onderdrukt. Zo probeerde Mandela te voorkomen dat negen activisten voor de mensenrechten, onder wie de schrijver Ken Saro-Wiwa, zouden worden geëxecuteerd. Maar de grand old man van het continent kreeg het deksel op de neus: Abacha trok zich niets aan van de smeekbedes van Mandela en anderen. Saro-Wiwa en zijn acht kompanen werden opgehangen. Mandela noemde Abacha daarop een “barbaarse, arrogante militaire dictator”. De relatie tussen de twee landen werd op een laag pitje gezet en Zuid-Afrika was een warm voorstander van de schorsing van Nigeria, in 1995, uit het Britse Gemenebest. Abacha op zijn beurt 'plaagde' Mandela als hem dat zo uitkwam. Zo hield hij het voetbalteam van zijn land thuis voor het toernooi om het Afrikaans kampioenschap dat in 1996 in Zuid-Afrika werd gehouden.

Pogingen van Mandela en Mbeki de ijzige banden te ontdooien, kwamen hen te staan op een kille reactie van Abacha. Weinig leek dit te kunnen veranderen, tot eerst Abacha en kort na hem Abiola in juni overleden aan - volgens de officiële lezingen - natuurlijke oorzaken. Abacha's opvolger Abdulsalam Abubakar liet meteen weten naar democratie te streven en bewees zijn goede wil door politieke gevangenen vrij te laten. Abubakar beloofde tevens op 29 mei 1999 de macht te zullen overdragen aan een burgerregering. En gisteren, samenvallend met zijn rede voor het Zuid-Afrikaanse parlement, kwam uit Abuja de mededeling dat op 27 februari volgend jaar presidents- en parlementsverkiezingen zullen worden gehouden. Abubakar is, zo heeft hij gezegd, geen kandidaat.

Met zijn driedaagse bezoek aan Zuid-Afrika, de eerste buitenlandse reis van Abubakar als president, heeft de Nigeriaanse leider met terugwerkende kracht Mandela in het gelijk gesteld met zijn pleidooi voor een nieuw Afrikaans leiderschap. Mandela wenst te breken met enkele Afrikaanse tradities waarin stam of verwantschap prevaleerden boven democratie en mensenrechten. In Kaapstad verwoordde Abubakar de ommezwaai in zijn land gisteren als volgt: “In Nigeria hebben we gekozen voor de democratie als regeringswijze. We geloven dat de democratie de gehele mensheid toebehoort.”

Abubakar stelde zich op hetzelfde standpunt als Mandela en Mbeki ten aanzien van het Afrikaanse continent. “We moeten de wereld tonen dat Afrika rijk is aan oude en glorieuze tradities, maar tevens alle waarden van een moderne beschaving respecteert”, aldus Abubakar.

Het klonk de twee gastheren als muziek in de oren. Juist op dit moment ziet Mandela al zijn pogingen om een vreedzame oplossing te vinden voor de oorlog in Congo mislukken. In Congo wordt in zijn ogen een ouderwetse Afrikaanse oorlog uitgevochten, waarbij tegenstellingen tussen etnische groeperingen en buurlanden, en belangen van autocratische heersers de boventoon voeren. Hoewel Nigeria zich tot nu toe in het openbaar afzijdig heeft gehouden van het Congolese conflict, bleek tijdens het bezoek van Abubakar dat hij de Zuid-Afrikaanse benadering een warm hart toedraagt.

Mandela keek over de bilaterale betrekkingen heen naar het geplaagde continent: “Herstel van de as tussen Zuid-Afrika en Nigeria is in het belang van het heel Afrika”.