Financieel paniekvoetbal in Rusland

In Rusland is de slag om de schaarse harde valuta op twee fronten losgebarsten. Spaarders proberen vergeefs hun tegoeden op te nemen, Russische banken vluchten in dollars en fuseren snel om niet failliet te gaan.

MOSKOU, 26 AUG. Voor de tweede achtereenvolgende dag is de valutahandel in Moskou vanmorgen stilgelegd, nadat de roebel opnieuw terrein verloor. De koers van de roebel tegen de dollar gleed gisteren af van 7,2 naar 7,8 en kelderde vandaag omdat via de handel in Duitse marken, die wèl was toegestaan, een roebelkoers van 7,6 per mark werd vastgesteld die overeenkomt met 13,7 roebel per dollar. De nieuwe interim-premier Viktor Tsjernomyrdin heeft uit “ontevredenheid” directeur Sergej Doebinin van de Centrale Bank op het matje geroepen voor spoedoverleg.

De 60-jarige waarnemend premier dreigde gisteren “met zeer drastische ingrepen” als de roebel verder daalt. Analisten schrijven de val van de Russische munt toe aan de rentree van Tsjernomyrdin, en zijn voornemen een brede coalitieregering te vormen met nationalisten en communisten.

De chaos vloeit volgens de Centrale Bank voort uit het besluit de verplichte reserves te verlagen die Russische banken als buffer moeten aanhouden. Deze noodgreep, om banken in staat te stellen hun verplichtingen na te komen, pakt opmerkelijk uit: de uit de stroppenpotten vrijgekomen vier miljard roebel (510 miljoen dollar) wordt volledig aangewend om dollars te kopen, en niet om spaarders hun tegoeden uit de keren.

Het gevolg: opstootjes en lange rijen in de Moskouse straten. “Gaat u nu naar huis. Er is voor vandaag geen geld meer”, zei een bewaker tegen een menigte spaarders voor een filiaal van de Inkombank. Bij Bank Menatep dezelfde taferelen. SBS-Agro sloot eenvoudig de loketten. Grote Westerse bedrijven durven de salarissen niet langer via Russische banken uit te betalen.

Temidden van dit politieke en economische paniekvoetbal werd gisteravond bekend hoe de herschikking van de staatsschuld eruit gaat zien: Russisch schatkistpapier met een looptijd tot 31 december 1999 (nominale waarde 40 miljard dollar) wordt omgezet in langlopende schuldbrieven met een rente van 30 procent in de eerste drie jaar. De roebelkoers bij conversie is het gemiddelde van de afgelopen tien dagen. Volgens financieel persbureau Bloomberg lijden de houders van obligaties hierdoor 70 procent verlies.

De herschikking stelt Russische banken, die miljarden dollars aan de staat hebben geleend, in staat de waarde van hun reserves opnieuw te berekenen. Het vorige week afgekondigde moratorium van 90 dagen op buitenlandse schuldbetalingen geeft hun tijd het dreigend bankroet af te wenden. Drie banken uit de top twintig kondigden daartoe gisteren een megafusie aan. Uneximbank, Menatep en Mostbank zullen op korte termijn een holding oprichten waarin zij elk 51 procent van hun bezittingen onderbrengen, als eerste stap op weg naar een volledig samengaan.

“Dit is sensationeel nieuws voor wie bedenkt dat deze drie elkaar tot voor kort op leven en dood beconcurreerden”, zegt Charles Black, uitgever van het blad Russia Review. Twee andere banken, de Inkombank en de Nationale Reserve Bank, vormen een syndicaat onder de vleugels van de gasgigant Gazprom, de machtsbasis van premier Tsjernomyrdin. Een club van twaalf banken, vorige week opgericht om onderling schulden te vereffenen, lijkt al een stille dood gestorven. Directeur Vinogradov van de Inkombank was aangewezen als woordvoerder van de twaalf. Zondagavond nog waarschuwde hij voor “een catastrofe” voor het Russische bankwezen als deze week niet 1,5 miljard dollar borgstelling van de Centrale Bank zou loskomen. Nu lijkt hij met zijn Inkombank een veilig heenkomen te hebben gezocht bij Gazprom, alom omschreven als een staat-in-een-staat. “Het lijkt erop dat een aantal grote banken buiten de boot zal vallen”, aldus Black van Russia Review.

Nog voor het ontslag van de hervormingsgezinde regering-Kirijenko hield de Centrale Bank rekening met de instorting van honderden banken, waaronder enkele uit de top tien. Directeur Sergej Doebinin, wiens hoofd door de Doema wordt geëist, stelde een “fluwelen nationalisatie” voor. Banken met liquiditeitsproblemen zouden noodkredieten kunnen krijgen met als onderpand bezittingen (zoals kantoorpanden, olieraffinaderijen, enzovoorts), zodat de staat automatisch eigenaar wordt bij het in gebreke blijven.

Doebinin heeft vorige week ook plechtig op de televisie beloofd dat de spaartegoeden van de Russen “voor 100 procent” door de staat verzekerd zijn. Rekeninghouders bij welke bank ook kunnen hun dollar- of roebeltegoeden overhevelen naar de Sberbank, een staatsinstelling. Maar het plan werkt nog niet, en het is niet duidelijk of de nieuw te formeren regering het zal doorzetten. De reserves van de Centrale Bank (geschat op 14,5 miljard dollar) zijn eindig. Om de val van de roebel af te remmen heeft de bank gisteren 429 miljoen dollar uitgegeven.

Voor de roebeldevaluatie en de bevriezingen van de schuldbetalingen, nu tien dagen geleden, heeft de Centrale Bank ten minste twee banken met een noodkrediet overeind gehouden. De Inkombank en SBS-Agro hebben volgens het persbureau Itar-Tass elk 100 miljoen dollar gekregen. Een verzoek om een noodlening van Bank Imperial, waarvan Gazprom de grootste aandeelhouder is, is afgewezen. Bank Imperial, in grootte nummer dertien, was daardoor half augustus de eerste die de aflossing van een lening van 50 miljoen dollar miste. De daarop afgekondigde betalingsstop van drie maanden bood tijdelijk redding.

Het totale bedrag aan rente en aflossing tot 17 november, wanneer het moratorium afloopt, raamt de financiële instelling MFK Renaissance op 500 miljoen dollar. De verwachting is dat rond die tijd ten volle duidelijk wordt hoe groot het spoor van verwoesting is dat de financiële crisis door het Russische bankwezen trekt.

    • Frank Westerman