Aandacht voor impotentie fors aangewakkerd; Viagra-pil nog maar het begin

Aan de Vrije Universiteit in Amsterdam bezoeken deze week ruim 1300 artsen een congres over het onderzoek naar impotentie. De succesvolle Viagra-pil biedt grootse perspectieven.

AMSTERDAM, 26 AUG. Viagra, de pil tegen impotentie die in november in Europa op de markt komt, is niet alleen veelbesproken in de media. Ook artsen hebben er elkaar veel over te vertellen. Op het achtste congres van de International Society on Impotence Research aan de Vrije Universiteit zijn er ruim 1300. Het zijn er meer dan tweemaal zoveel als op voorgaande congressen van de impotentieonderzoekers.

Op het congres heet Viagra 'de pil'. Er wordt druk over gepraat, maar veel nieuws is er niet over te melden. De ogen zijn alweer gericht op de medicijnen die na Viagra komen, tot gentherapie in de penis aan toe. En de industrieën die nu de kleine markt van erectieopwekkende medicijnen (die in de penis moeten worden geïnjecteerd) of die oppompbare penisimplantaten verkopen, bereiden zich voor op een toekomst in de wereld waar Viagra heerst.

Het leidt tot onderzoekers die op een door een van die fabrikanten (Pharmacia & Upjohn) gesponsord symposium concluderen dat injectietechnieken “betrouwbare therapieën zijn die jarenlang zonder ernstige bijwerkingen kunnen worden volgehouden” en dat “de uitval van 10 procent vanwege ongewenste bijwerkingen niet hoog is”. Maar dat zijn geruststellende conclusies uit verontrustende feiten.

De onderzoekers weten dat zes maanden na het voorschrijven van de injectietherapie een vijfde tot de helft van de patiënten er al weer mee is gestopt en dat van de doorzetters tien procent last krijgt van verbindweefseling in de penis, soms met een ongewenste en last veroorzakende peniskromming als gevolg. De enige troost is dat die bijwerking bij de helft van de getroffenen weer vanzelf overgaat.

De fabrikant van de Viagra-pil, Pfizer, gedraagt zich 'low profile'. In de terzijde geplaatste stand ligt in de bakjes met wetenschappelijke literatuur om mee te nemen niets over Viagra. Pfizer wijst slechts op de toename van impotentie onder de bevolking, wat samenhangt met de vergrijzing. Wie vraagt om een afdruk van de in mei gepubliceerde grote studie naar de werking van Viagra, wordt kritisch bekeken en moet dan wachten tot het drukwerkje van achteren is gehaald. Voor een medicijn dat hier nog niet op de markt is, mag een fabrikant geen reclame maken.

De deelnemers aan het impotentiecongres zijn vooral urologen, veel minder psychologen, psychiaters en seksuologen. En hen wacht, net als de gevestigde industrieën, een onzekere toekomst. Van hun Amerikaanse collega's, die nu bijna een half jaar ervaring met Viagra hebben opgedaan, horen ze op het congres dat 55 procent van de Viagra-recepten is uitgeschreven door general practitioners en maar een kwart door urologen. Nog in de jaren tachtig hadden de urologen de impotentiebehandeling vrijwel geheel van de therapeuten overgenomen.

In Nederland, waar de patiënt alleen via de huisarts bij de specialist terechtkan, zal waarschijnlijk een nog veel groter percentage van de Viagra-recepten door de huisarts worden voorgeschreven. De Nederlandse organisatoren van het congres, dr. E. Meuleman en dr. A. Lycklama à Nijeholt, meldden dat binnenkort de bijscholingscursussen seksuologie voor huisartsen van start gaan.

Dat de in impotentie geïnteresseerde urologen met lege handen zullen komen te staan, is echter niet te verwachten. Met de bijna drie miljoen recepten voor Viagra die van maart tot juli zijn uitgeschreven, hebben impotente mannen in de VS net zoveel erecties kunnen krijgen als met alle voorschriften voor zelfinjecties die in de twee jaar daaraan voorafgaand werden uitgeschreven.

Viagra opent een markt van ongekende omvang. Uit onderzoek is gebleken dat Viagra maar bij 50 tot 70 procent van de mannen helpt, terwijl niemand van tevoren weet welke mannen dat zijn. Het betekent vrijwel zeker dat de urologen in het Viagra-tijdperk een stroom impotente mannen in hun spreekkamer krijgen die, eenmaal gewend aan medisch ingrijpen bij impotentie, ook de volgende optie willen proberen.

Het Massachussets Male Aging Study begon in 1987 met een onderzoek waaruit blijkt dat ieder jaar 26 van de 1000 mannen in de leeftijd tussen 40 en 70 jaar grotendeels of geheel impotent worden. Er zijn 30 miljoen Amerikanen impotent en er komen er een miljoen per jaar bij. Het is vooral een gevolg van ziektes die met veroudering samenhangen: hoge bloeddruk, hartziekten, diabetes.

Ook depressie en impotentie gaan vaak samen. De meeste mannen die impotent worden, beschouwen dat als normaal voor de leeftijd die ze hebben bereikt. Slechts zeven procent, zo bleek uit Amerikaans onderzoek, vindt hun impotentie abnormaal. Vijf procent wil behandeld worden.

Er waren veel redenen te bedenken om niets aan impotentie te doen. Veel mannen moeten niets hebben van gesprekstherapieën. En de medicijnen die de uroloog te bieden heeft, moeten met een injectienaald (of moderner: een injectiepen) in de penis worden ingespoten, of met een apparaatje in de pisbuis moet worden ingebracht. En als dat niet helpt, resteert de keus voor een operatie waarbij oppompbare zwellichamen in de penis worden geïmplanteerd. Angst voor de injectienaald en voor de bijwerkingen en weerzin tegen het kunstmatige karakter van de opgewekte erectie gaven ondervraagde mannen aan als reden om af te zien van behandeling.

Niet alle bezwaren tegen de behandeling van impotentie vervallen door Viagra. De ervaring ermee in de VS is nog te kort om te kunnen voorspellen hoe sterk Viagra de vraag om een behandeling van impotentie zal stimuleren. In de VS kwamen zelfs mannen bij de dokter die nog wel een erectie kregen maar, naar bleek, in een te slechte conditie verkeerden om de inspanning van een coïtus te overleven. Enkele tientallen mannen zijn kort na Viagra-gebruik overleden. Maar niet door Viagra, vindt de Food and Drug Administration (FDA), de Amerikaanse medicijnenwaakhond. Lycklama à Nijeholt die de nascholingscursus helpt voorbereiden, zegt dat Nederlandse artsen Viagra niet zouden moeten voorschrijven aan mannen die niet een paar trappen kunnen oplopen. Ook zware rokers die impotent zijn, zouden het advies moeten krijgen eerst met roken te stoppen.

Of de Nederlandse verzekeraars Viagra geheel of gedeeltelijk zullen vergoeden, staat nog niet vast. De Ziekenfondsraad laat eerst een kosten-batenanalyse uitvoeren. In de VS krijgt 40 procent van de patiënten de kosten van een verzekeraar vergoed. Normaal gesproken krijgt bijna 80 procent van de Amerikanen hun medicijnen vergoed.

Veel verzekeraars stellen een grens aan het aantal pillen dat per maand wordt vergoed. Tien vinden de meesten wel genoeg.

Nederlandse urologen verwachten dat, na een wat lacherige maatschappelijke discussie, die beperking ook hier wel zal gelden.

Volgens de Amerikaanse uroloog H. Padma-Nathan is de Viagra-pil in de VS inmiddels een typische quality of life drug waar de patiënten zelf ook wel voor willen betalen.