Ineens een blauwe vuilniszak

Een groot aantal steden en dorpen, met name in Brabant, Limburg, Zeeland en Drenthe, heeft de laatste jaren met een herindeling te maken gehad met vaak pijnlijke gevolgen.

ZUNDERT, 25 AUG. “Gemeentehuis Zundert, locatie Rijsbergen”, zegt de receptioniste van het gemeentekantoor als ze de telefoon opneemt. Zo hoort het sinds 1 januari 1997 officieel, maar in Rijsbergen noemen de inwoners het gemeentekantoor nog steeds gewoon gemeentehuis.

In de praktijk kunnen zij er alleen maar terecht voor het aanvragen van een bouwvergunning. Voor alle andere zaken moeten ze naar Zundert. Naar 'Gemeentehuis Zundert, locatie Zundert' om precies te zijn.

Zoals niet ongewoon bij een gemeentelijke herindeling heeft ook de fusie tussen Zundert (bestaande uit Zundert en de kerkdorpen Klein-Zundert, Achtmaal en Wernhout) en Rijsbergen politiek veel hoofdbrekens gekost. Uit de verslagen van de vergaderingen over de herindeling blijkt dat ook politici niet ongevoelig zijn voor een appèl op de identiteit van een dorp en zelfs voor chauvinisme.

De gesprekken over de samenwerking tussen Zundert en Rijsbergen zijn van begin tot eind gepaard gegaan met strubbelingen. “We hebben ons er enorm op verkeken”, zegt loco-burgemeester A. van der Kloot van Zundert achteraf. “De beide colleges dachten in eerste instantie zelfs versneld de voor de fusie bestemde herindelingsgelden te kunnen inzetten, maar we vergaten dat het om de poppetjes ging.”

Het was met name die onvrede over de personele bezetting, die tot hernieuwde discussies leidde over het beleid.

Zo trokken in december 1996 twee Rijsbergse wethouders zich nog uit het fusieproces terug. De onlangs overleden oud-burgemeester van Rijsbergen, N. de Jaeger, zou zijn boekje te buiten zijn gegaan door, zonder het mandaat van de twee wethouders, over de ambtelijke herindeling te beslissen.

De toenmalige burgemeester van Zundert, P. Gruijters, verklaarde op zijn beurt 'woedend' te zijn over het besluit van de beide wethouders. “The bloody limit. Zo worden honderd ambtenaren nog weer langer in onzekerheid gehouden over hun toekomst”, liet hij in dagblad De Stem optekenen. Pas vorig jaar werd overeenstemming bereikt over een nieuwe gemeentesecretaris, een van de meest bediscussieerde 'poppetjes' in de fusieperikelen.

J. Daamen (67) woont al veertig jaar in Zundert. Hij is van oorsprong een Rijsbergenaar. “Maar al gaven ze me er een huis cadeau, dan nog ging ik niet terug”, zegt hij. De tien vrouwen van de plaatselijke vereniging voor arbeidsongeschikten die bij hem aan tafel sjoelen (“de WAO-vereniging die vanzelf een AOW-vereniging wordt”, aldus een van de dames), gieren het uit. “Wij ook niet, voor geen goud”, bevestigen ze. Allemaal hebben ze hun eigen sociale netwerkje in Zundert, met veel verenigingen, clubjes, burenbezoek en kaart- en sjoelavonden.

Het lokale verenigingsleven viert hier hoogtij, waardoor gemeentelijke fusies worden bemoeilijkt.

“Stadse mensen geven niet zoveel om hun eigen woonplaats, alleen dan met voetbal”, weet Maria van Berenschot van Melis Assurantiën en Makelaardij - 'locatie Rijsbergen'. “Maar hier leeft het verenigingsleven en het gemeenschapsgevoel veel sterker. Het is een typische dorpsmentaliteit die het lokaal chauvinisme in stand houdt.”

Voor de fusie heeft ze geen goed woord over. “Politiek gezien was het een soap van de bovenste plank. Hoelang ze daar wel niet over vergaderd hebben! Typisch de politiek”, zegt ze. “Maar mij doet het niet zo veel, hoor. Er is voor ons weinig veranderd.”

Hoewel, er zijn wat kleine irritaties. Van Berenschot: “Hier in Rijsbergen hadden we altijd grijze vuilniszakken en nu moeten dat ineens blauwe worden, net als in Zundert. En die zijn wel twee gulden duurder.”

De dorpelingen bekennen dat er een gevoel van dorpschauvinisme heerst, maar dat doen ze niet van harte. “We kijken de kat eerst uit de boom als er nieuwe mensen komen. Ach, als die mensen eenmaal in het dorp wonen, dan zijn ze welkom. Maar dat hangt dan ook wel van die mensen af, of ze zich openstellen voor onze dorpscultuur”, zegt C. van Rijckevoorsel, die ook is te vinden aan de sjoeltafel van de Zundertse WAO'ers.

Zo is het, beaamt mevrouw Pronk (59). Ze woont sinds november vorig jaar met haar echtgenoot in Zundert. Hoewel zij haar hele leven in Den Haag heeft gewoond, is zij in een paar maanden helemaal aan het dorp verknocht geraakt. “Wij kenden Zundert al jaren van de camping. Toen ons huis in Den Haag gesloopt moest worden, zei ik: 'Waarom gaan we niet in Zundert wonen'? Ik ben sinds november al niet meer in Den Haag geweest, dat zegt wel wat”, zegt ze.

Van de fusie met Rijsbergen lijkt verder niemand in Zundert iets gemerkt te hebben. Er is feitelijk niets veranderd, denken de bewoners. Voor zover de gemeentelijke samenvoeging hen interesseert, beperkt die zich tot de vraag of ze nu meer belasting moeten gaan betalen. In Zundert denken ze van wel: Rijsbergen is altijd het 'achtergebleven dorp' geweest en Zundert de 'gemeente-met-geld'. Dan zal de fusie ons wel geld kosten en Rijsbergen geld opleveren, redeneren ze in Zundert.

“We kunnen echt niets doen om de gemeenschapszin tussen de twee dorpen te bevorderen. Dat is onmogelijk voor een gemeente”, zegt loco-burgemeester Van der Kloot. “Zoiets kun je niet van bovenaf opleggen. Een fusie zorgt er alleen maar voor dat ze verder uit elkaar gedreven worden. Ieder verschil wordt gekoesterd.”

De Rijsbergse Van Berenschot: “Bij mij op de badminton mogen vanaf vorig jaar ook Zundertenaren komen. Maar als er dan iemand uit Zundert de zaal instapt, dan zie je bij de Rijsbergenaren dat ze het niks vinden. Ze moeten niks van elkaar hebben. Dat zie je ook op kantoren waar mensen uit Zundert en uit Rijsbergen met elkaar moeten werken. Die kijken elkaar met de nek aan.”

Zundertenaar J. Daamen bevestigt dat, zij het vanuit zijn eigen perspectief. “Ik ben al jaren vrijwilliger bij het Rode Kruis. Sinds de fusie leek het ons goed om de twee Rode Kruis-afdelingen samen te voegen, maar die eigenwijze lui uit Rijsbergen willen daar niets van weten.”

Wat Groot-Zundert nodig heeft is een nieuwe lokale held, meent loco-burgemeester Van der Kloot. Een tweede Sjef Hendrikx, “slager te Zundert”, die jarenlang op de landelijke televisie reclame maakte voor Croma braadboter (“Goei vlees is Cromma wèrd”) en die daarmee een held werd in het dorp. “Als er nou eens iemand uit het voormalige Rijsbergen ontzettend beroemd wordt, op sportief gebied of zo, dan hoor je ze in Zundert echt niet meer. Dan komt-ie gewoon uit Groot-Zundert en dat moeten we hebben”, mijmert Van der Kloot.