De boekhandel stroomt over

Hoe en waarom het bericht nu juist dit weekeinde naar buiten kwam, is voorzitter W. Karssen van de Nederlandse Boekverkopersbond een raadsel. De laatste maanden stonden de gesprekken met de uitgevers eigenlijk 'op een laag pitje', zegt hij. De plannen zijn, kortom, nogal voortijdig uitgelekt.

Er zal nog heel wat overleg nodig zijn voordat er een gedragscode is.

Maar de kern van het bericht is waar: de boekhandelaren hebben het gevoel dat ze worden overstroomd door promotiemateriaal - affiches, displays, raambiljetten - van de uitgevers. Vooral in sinterklaastijd en voor de kerstdagen, voor de boekenweek, de kinderboekenweek en de maand van het spannende boek komt er volgens Karssen veel te veel tegelijk. “Dan belandt het meeste in de prullenmand, en dat is zonde van het papier en het geld.” En de bekende nee-stickers op particuliere brievenbussen helpen in dit geval niet; dankzij diverse adressenbestanden kan het drukwerk geadresseerd worden verzonden.

Navraag bij enkele uitgevers levert echter steeds dezelfde reactie op: “Wij zijn nu juist heel erg terughoudend met het verzenden van promotiemateriaal. Het maken van een affiche of een raambiljet kost al gauw een paar duizend gulden; dat doe je niet als je niet op zijn minst het vermoeden hebt dat het effect zal opleveren. En kijk maar eens in de gemiddelde boekwinkel: daar zie je toch heel wat reclamemateriaal staan en hangen. Het heeft dus wel degelijk zin om bepaalde boeken op die manier in de aandacht te brengen.”

Misschien zijn de gevoelens van de boekhandelaren te vergelijken met die van de huisartsen. Ook zij raken soms geïrriteerd door de overvloed aan reclame in hun brievenbus, beaamt woordvoerder Paul Wouters van de Landelijke Huisartsen Vereniging. “Een paar jaar geleden zijn er ook wel informele contacten geweest met de farmaceutische industrie om te kijken of het niet wat minder kon. Maar daar is niet zoiets als een afspraak of een convenant uit gekomen, laat staan een gedragscode. Je kunt particuliere bedrijven nu eenmaal niet verbieden zich met reclame tot hun afnemers te richten. Hooguit kun je aannemen dat de markt zichzelf wel zal reguleren: zodra de bedrijven de indruk krijgen dat het geen zin meer heeft omdat alles in de prullenmand verdwijnt, zullen ze wel naar andere wegen zoeken om hun boodschap over te brengen.”

Ook bij het Nederlands Uitgevers Verbond worden dergelijke kanttekeningen geplaatst. “Natuurlijk is het niet zo'n aantrekkelijk idee om materiaal voor de prullenbak te maken”, zegt NUV-functionaris Gerhard Brijder. “Maar het lijkt me een heel legitiem streven van uitgevers om te proberen op deze manier bepaalde boeken naar voren te schuiven.”

NBB-voorzitter Karssen blijkt de problemen te onderkennen. “Ieder boek is een heel nieuw product”, geeft hij toe. “En als je ervan uitgaat dat de gemiddelde looptijd voor een boek drie maanden is, dan zul je je dus binnen die tijd moeten onderscheiden van de rest. Dat vergt een grote inspanning. Je kunt dus niet, zoals bij een wasmiddel, afspreken dat je het enige tijd iets rustiger aan zult doen. En toch moet het mogelijk zijn iets te doen aan de opeenhoping in bepaalde periodes.”

Met het streven naar mindering sluit de NBB zich naar zijn zeggen aan bij een initiatief van het Hoofdbedrijfschap Detailhandel om de milieuvervuiling door overbodig verpakkings- en reclamemateriaal tegen te gaan. Instemmend wijst de voorzitter op een alternatief waarmee in de praktijk al enige ervaring is opgedaan: af en toe laat een uitgever aan de boekwinkels weten dat er voor een bepaald boek promotiemateriaal beschikbaar is. Wie dat wil ontvangen, kan erop intekenen. “Maar dat het moeilijk zal zijn om nog verder te komen”, zegt hij, “daar ben ik zeer van doordrongen.”