Vredesplan Congo weinig kans van slagen

PRETORIA, 24 AUG. Zuid-Afrika heeft gisteren als voorzitter van de SADC, de Ontwikkelingsgemeenschap voor Zuidelijke Afrika, een vredesplan voor de burgeroorlog in Congo weten te bewerkstelligen, waarmee alle partijen ingestemd. Het plan kwam na een spoedbijeenkomst van de SADC, waar ook de niet-leden Oeganda, Rwanda en Kenia aan deelnamen. Opvallende afwezigen waren Zimbabwe en Angola, die troepen hebben gestuurd naar de belegerde Congolese president Kabila.

Alle betrokkenen stemmen in met een staakt-het-vuren, 'bevriezen' hun troepenbewegingen en laten “vijandige propaganda' over elkaar achterwege, zo staat in de overeenkomst. Verder wordt gesproken over erkenning van de regering-Kabila, gekoppeld aan het houden van vrije verkiezingen “binnen redelijke tijd”. Problematisch in de 'overeenkomst' is dat geen termijn is vastgelegd waarop zij in werking moet treden. De twaalf aanwezige SADC-lidstaten gaven de Zuid-Afrikaanse president Nelson Mandela een mandaat om hiertoe wegen te vinden. “Ik begin er meteen mee”, beloofde Mandela. Desondanks werd er vanmorgen in het westen van Congo nog hard gevochten. Diplomaten in Pretoria tonen zich daarom skeptisch over de kansen op vrede.

Beide strijdende partijen, de regering-Kabila en de rebellen, toonden zich gisteren voorstander van de 'Pax Mandela'. Bizima Karaha, voormalig minister van Buitenlandse Zaken onder Kabila, nu woordvoerder van de opstandelingen, verwelkomde het vredesvoorstel telefonisch. Karaha was niet aanwezig in Pretoria, evenmin als Kabila, die een afgezant had gestuurd. De Congolese minister van justitie, Mwenze Kongolo zei later in een reactie dat het vredesplan valt of staat met het stopzetten van het offensief door de “agressors”. “We verwachten de onmiddellijke terugtrekking van Rwandese en Oegandese troepen en daar hebben we tijdens de bijeenkomst op aangedrongen. We constateerden tot ons genoegen dat iedereen het daar mee eens was”, aldus Kongolo. Rwanda en Oeganda zelf bleven bij hun ontkenning militairen de grens over te hebben gestuurd om de rebellie tegen Kabila te steunen.

Maar twee belangrijke spelers in het Congolese spel: Zimbabwe en Angola schitterden gisteren door afwezigheid. Zowel de Zimbabweaanse president Robert Mugabe als zijn Angolese ambtgenoot José Eduardo Dos Santos stuurden diplomaten als plaatsvervangers. Beide landen kozen vorige week, zeer tegen de zin van Zuid-Afrika voor een militaire oplossing en schoten Kabila militair te hulp. Zuid-Afrika daarentegen vermeed tot nu toe partij te kiezen in het conflict en stuurde aan op een diplomatieke uitweg.

De standpunten binnen de SADC kwamen hierdoor tegen over elkaar te staan. Een eerste poging van Zuid-Afrika, afgelopen zaterdag, om het conflict met de meest direct betrokken partijen uit te praten liep op een fiasco uit. Mugabe weigerde, ondanks een urenlange telefonade met de Zuid-Afrikaanse vice-president Thabo Mbeki, botweg naar Pretoria te komen, terwijl ook de Angolezen verstek lieten gaan. Kabila stuurde een van zijn medewerkers. Mandela zat alleen aan tafel met zijn collega's uit Rwanda en Oeganda, Pasteur Bizimunga en Yoweri Museveni. Gisteren kreeg Zuid-Afrika meer steun. Uitgezonderd Mugabe en Dos Santos waren alle presidenten van de SADC-landen aanwezig.