Gesprek onmogelijk

Ruim dertien jaar geleden, van 11 tot 15 mei 1985, bezocht paus Johannes Paulus II Nederland met als doel het herstel van de eenheid onder het katholieke kerkvolk alhier.

Het werd geen succes. Gedurende het bezoek braken hier en daar relletjes uit, werd er heftig tegen de kerkvorst geprotesteerd en geageerd en zaten de Nederlandse bisschoppen met de handen in het haar.

De bisschoppen wisten allang dat er weinig te herstellen viel, aangezien de overgrote meerderheid van de Nederlandse priesters zich ondubbelzinnig had uitgesproken voor kerkelijke vernieuwingen en daarmee tegen het behoudende beleid van Johannes Paulus II.

Het opheffen van de onderlinge verdeeldheid werd ook belemmerd, doordat progressieve katholieke theologen zoals de Nijmeegse hoogleraren Schillebeeckx (systematische theologie) en Halkes (feministische theologie) al bij voorbaat zorgvuldig uit de buurt van de paus werden gehouden. Ieder contact tussen hen en hem moest vermeden worden, meenden de organisatoren van het bezoek die een ijzeren kordon rond de paus hadden gelegd.

Enkele dagen voordat de Heilige Vader in Eindhoven voet op Nederlandse bodem zette, hielden progressieve katholieken een grote manifestatie op het Malieveld in Den Haag waar de gewraakte theologen wel aan het woord konden komen. Geen enkele bisschop liet zich daar zien en zo is het tot op de dag van vandaag vrijwel altijd gebleven.

Genoemd naar de datum van die bijeenkomst destijds bestaat de 'Acht Mei Beweging' (AMB) nog steeds en komt ze ieder jaar bijeen. Meestal in de eerste week van mei, maar dit jaar op 29 augustus in Maastricht, met naar verwachting zesduizend deelnemers uit Duitsland, Nederland, Vlaanderen en Wallonië.

Voor de katholieken uit de drie landen staat in Maastricht de vraag centraal wat de eenwording van Europa voor 'de gewone man' en voor christenmensen betekent. Gaat het bij de eenwording uitsluitend om de economie of ook om het welzijn?

Nummer één van de Nederlandse deelnemers in Maastricht is de Amsterdamse theoloog Henk Baars, sinds kort de voorzitter van de AMB. Hij verheugt zich op de internationale bijeenkomst, die naar zijn verwachting weer van een “ouderwets kritisch gehalte” zal zijn. Maar dertien jaar na het ontstaan van de Acht Mei Beweging ziet hij toch geen enkel lichtpunt, niets waar hij tevreden over kan zijn.

Baars: “Sinds 1985 is er niets verbeterd. We hebben ontzettend ons best gedaan om met de bisschoppen in gesprek te komen, maar het lukt niet. Elke keer worden we weer verrast door hun buitengewone hardheid. Gesprekken zijn domweg niet mogelijk. De tragiek van de Acht Mei Beweging is eigenlijk dat we zo vreselijk zwaartillend zijn en altijd maar weer hebben geprobeerd om met de bisschoppen iets van overeenstemming te bereiken. Maar dat lukt niet. Altijd maar weer waren we veel te inschikkelijk. Zo zijn we al geruime tijd, zelfs tot twee keer toe, met bisschop Van Luyn van Rotterdam in onderhandeling geweest over de vraag of hij eind augustus naar Maastricht zou kunnen komen, maar uiteindelijk bleek hij toch niet te willen of van de bisschoppenconferentie niet te mogen komen. En het uiteindelijke resultaat is dat, uitgerekend op de dag van onze manifestatie in Maastricht, in Den Bosch de nieuwe bisschop wordt gewijd. Alsof ze in Utrecht niet wisten dat er op 29 augustus al iets bijzonders was.”

Hoe het verder moet met het progressieve katholicisme in Nederland, weet Henk Baars nog zo net niet. In Haarlem is hij actief in allerlei pastorale activiteiten maar welke toekomst de kerk en een kerkelijke beweging als de AMB nog hebben, is hem niet duidelijk. Baars: “Ik kan aan mijn kinderen van 15 en 12 jaar in de verste verte niet uitleggen waar we in de kerk mee bezig zijn of wat mijn werk eigenlijk inhoudt. Als je jongeren wilt trekken, moet je niet met de geloofsleer komen aanzetten, maar zullen we het over opvoedingsvragen, over de relatie met de ouders en over de problematiek van dood en leven moeten hebben. Aan evenementen en manifestaties deelnemen, dat ligt de mensen nog wel. Zoiets als EO-jongerendagen. Wil je geloof en kerk aantrekkelijk maken, dan moet dat niet door middel van een hechtdoortimmerde geloofsleer met veel zekerheden, maar door te wijzen op de leuke dingen die de mensen in de parochies kunnen doen. En ook door meer evenementen te organiseren. Daar zit ik als nieuwe voorzitter nu op te broeden. Wat er uitkomt weet ik nog niet. Daar moet ik nog het hele land voor door.”