Geen kant-en-klaar VX in complex Soedan

Na het Amerikaanse bombardement donderdag op een chemisch complex bij de Soedanese hoofdstad Khartoum is er verwarring ontstaan over de vraag of hier ingrediënten voor het gifgas VX gemaakt kunnen worden, zoals Washington heeft gezegd.

ROTTERDAM, 24 AUG. Vier dagen na het Amerikaanse bombardement op een vermeende zenuwgasfabriek in Soedan neemt de onzekerheid over de aard van die fabriek toe.

Journalisten die de getroffen plaats bezochten noemen het aannemelijk dat het bedrijf slechts een farmaceutische fabriek was, zoals de regering van Soedan al eerder verklaarde. Zij doen dat na gesprekken met fabrieksemployés en na de waarneming dat specifieke kenmerken van een gifgasfabriek ontbreken en dat geen bijzondere veiligheidsmaatregelen waren getroffen. Ook nu nog levert een bezoek aan de puinhopen kennelijk geen risico's op. De Britse technicus Tom Carnaffin, die de vestiging van Al-Shifa Pharmaceuticals Industries onlangs nog in vol bedrijf bezocht, verklaarde er bijna zeker van te zijn dat er geen zenuwgas geproduceerd werd. Het Britse dagblad The Observer voegt eraan toe dat de Amerikaanse luchtmacht voor het bombardement verkenningsvluchten boven de fabriek uitvoerde en geen spoor van 'gas' detecteerde. Toch houden Amerikaanse regeringswoordvoerders vol dat er tastbare bewijzen zijn voor de productie van ingrediënten van het zenuwgas VX. Soedan heeft de puinhopen opengesteld voor een onafhankelijk onderzoek.

Een woordvoerder van TNO's Prins Maurits Laboratorium in Rijswijk verklaart de verwarring uit een gebrek aan onderscheid tussen het kant-en-klare zenuwgas VX, dat uiterst giftig is, en de chemische uitgangsproducten ('precursors') van het gas die weinig of niet gevaarlijk zijn. “Het is nauwelijks denkbaar dat de fabriek VX zelf produceerde, dan had het bombardement tot grote hoeveelheden slachtoffers geleid en zou ook nu nog een bezoek aan de puinhopen levensgevaarlijk zijn. Maar het valt niet uit te sluiten dat in een hoek van de fabriek precursors van VX werden gemaakt, met het oogmerk daaruit in een andere, beter beveiligde inrichting uiteindelijk het gevaarlijke eindproduct te bereiden. Het 'aantrekkelijke' van VX is dat de precursors inderdaad niet giftig zijn.”

Dat verkenningsvliegtuigen uitsluitsel kunnen geven over de productie van VX noemt hij onaannemelijk. “Dat soort gevoelige detecties is nog toekomstmuziek, uit een intacte gifgasfabriek ontsnapt geen meetbare hoeveelheid gifgas.” Er komt bij dat het zenuwgas VX, anders dan de beruchte zenuwgassen sarin, tabun en soman, weinig vluchtig is. Het is een contactgif dat voor zijn dodelijke werking de huid passeren moet. Deskundigen op het gebied van chemische wapens zullen zonder veel moeite ook nu nog, door analyse van monsters uit de puinhopen, kunnen vaststellen of er VX of de voorlopers daarvan werden geproduceerd, meent TNO. Los daarvan is een fabriek die kant-en-klaar zenuwgas produceert goed te herkenen aan de aanwezigheid van luchtsluizen, filterinstallaties en omvangrijke beveiligingssystemen.