STRALING VAN KOMEET HALE-BOPP VERTOONDE VREEMDE FLUCTUATIES

De straling van Hale-Bopp, de komeet die vorig voorjaar aan de hemel schitterde, vertoonde op tijdschalen van minuten geringe maar periodieke fluctuaties. Dat is ontdekt door twee astronomen van de universiteit van Würzburg in Duitsland. Het bestaan van zulke fluctuaties was in de jaren zeventig al gesuggereerd door andere Duitse astronomen op basis van metingen aan Kohoutek, de komeet die in de winter van 1973/74 laag aan de ochtendhemel stond. De nu gemeten fluctuaties lijken veel op die van Kohoutek, maar hun oorzaak is vooralsnog een raadsel, zo melden de astronomen in het augustusnummer (II) van Astronomy and Astrophysics.

Sebastian Steffens en Dieter Nürnberger namen komeet Hale-Bopp in april 1997 twaalf nachten lang waar op de Spaans-Duitse sterrenwacht op Calar Alto, in het zuiden van Spanje. De astronomen maten op twee punten de straling van de komeet: in de gaswolk (coma) rond de kern en in de staart. Op beide punten werd zowel in een breed golflengtegebied het door alle gassen gereflecteerde zonlicht gemeten als op één golflengte de fluorescentiestraling van C-moleculen. Uit de analyses blijkt dat de intensiteit van het gereflecteerde zonlicht constant was, maar dat die van de molecuulstraling op tijdschalen van enkele minuten met ongeveer 3 procent fluctueerde.

De onderzoekers laten zien dat deze fluctuaties niet het gevolg kunnen zijn van instrumentele effecten of van veranderingen in de aardatmosfeer. Ook effecten die samenhangen met de rotatie van de komeetkern (in 11,5 uur) kunnen worden uitgesloten. Een mogelijke oorzaak zouden variaties in de zonnewind kunnen zijn: in de stroom van geladen zonnedeeltjes waar de komeet zich als het ware doorheen ploegt. Zulke variaties, ook op tijdschalen van enkele minuten, werden drie jaar geleden gevonden in metingen van door het zonnestelsel kruisende ruimtesondes en zouden volgens sommige astronomen samenhangen met trillingen aan het oppervlak van de zon.

De periode en de amplitude van de bij komeet Hale-Bopp gemeten signalen lijken veel op die welke eertijds via andere technieken bij komeet Kohoutek waren gemeten. Dit zou er op kunnen wijzen dat de fluctuaties eenzelfde oorsprong hebben en mogelijk worden veroorzaakt door de zonnewind. Het vreemde is echter dat de fluorescentiestraling uit de staart van komeet Hale-Bopp één duidelijke periode van 3,5 minuten vertoont, terwijl bij de straling uit de coma meerdere perioden kunnen worden onderscheiden: rond 3,0 en 4,5 minuten. Dit zou kunnen betekenen dat men hier een reactie van de komeet op de variaties in de zonnewind ziet en niet de werkelijke variaties in de zonnewind zelf. Het hoe en waarom blijft een raadsel.