Roemenen ruziën over noodzaak helikopters

In Roemenië wordt heftig geruzied over de aankoop van Amerikaanse gevechtshelikopters. De regeringscoalitie is verdeeld en zelfs de orthodoxe kerk bemoeit zich met de zaak.

ROTTERDAM, 22 AUG. Kan Roemenië zich veertien jaar lang tweehonderd miljoen dollar aan extra uitgaven veroorloven om nu in staat te zijn bijna honderd Amerikaanse gevechtshelikopters te kopen? Ja, zei premier Radu Vasile begin juli toen hij de aanschaf van 96 helikopters van fabrikant Bell Helicopter Textron - verbeterde Cobra-gevechtshelikopters - goedkeurde. Nee, zei zijn minister van Financiën, Daniel Daianu, die prompt weigerde de lening van 1,45 miljard dollar voor de aanschaf te garanderen. Waarop Vasile liet weten dat Daianu buiten zijn boekje ging, want op een kabinetszitting hadden alle ministers zich achter het plan geschaard.

Het was het begin van een lange ruzie die alle partijen onderling heeft verdeeld. De tegenstanders betoogden dat de defensiebegroting met twintig procent zou moeten worden verhoogd om de aanschaf mogelijk te maken, en dat Roemenië zich dat niet kan veroorloven. De voorstanders wezen op de noodzaak, de Roemeense defensie op het niveau van die van de buurlanden te brengen en de Roemeense militairen in staat te stellen in het kader van de mars naar het NAVO-lidmaatschap vertrouwd te raken met NAVO-materiaal. Bovendien wezen ze op de belofte van Bell Helicopter Textron, na de ondertekening van het contract voor 150 miljoen dollar zeventig procent van de IAR Ghimbav-vliegtuigfabriek in Brasov te kopen.

De ruzie moet worden gezien tegen de achtergrond van de lamentabele stand van zaken op economisch gebied. Het tempo van het hervormingsproces is sinds het aantreden van Radu Vasile als premier in april, alle beloften en goede voornemens ten spijt, eerder gedaald dan gestegen. In mei liet Vasile wanhopig weten dat hij het Pia¸ta Victoriei, het enorme plein voor het kantoor van de regering, de naam zou geven van de persoon die in staat zou zijn een oplossing aan te dragen voor de crisis in de staatsfinanciën. Vorige maand uitte zich Gunther Burghardt, chef van de afdeling buitenlandse betrekkingen van de Europese Commissie, bezorgd over de stand van zaken in het Roemeense hervormingsproces. Roemenië, zei hij, presteert het slechtst van alle kandidaten voor het lidmaatschap van de EU. Hervormingen lopen stuk op politieke conflicten, corruptie en een teveel aan bureaucratie.

Geen wonder dat een uitgave van bijna anderhalf miljard dollar voor de aankoop van gevechtshelikopters nogal wat vraagtekens oproept. De ruzie splijt de grote partijen en de regeringscoalitie: voor- en tegenstanders zijn in alle partijen te vinden. Naast de minister van Financiën hebben ook zijn collega's van Industrie en Binnenlandse Zaken zich publiekelijk tegen de aanschaf van de helikopters uitgesproken.

De ruzie binnen het kabinet is des te verontrustender omdat de vorige regering, geleid door Victor Ciorbea, struikelde als gevolg van het permanente onderlinge geruzie. Voor president Emil Constantinescu zijn de onderlinge meningsverschillen ernstig genoeg om deze week het besluit te nemen de komende tijd de zittingen van het kabinet zelf bij te wonen en voor te zitten. Het Internationale Monetaire Fonds heeft afkeurend gereageerd op de plannen. Zelfs de Roemeense orthodoxe kerk heeft zich inmiddels in de ruzie gemengd. Aartsbisschop Pimen liet zaterdag weten dat “we moeten leren de tering naar de nering te zetten” en dat aldus moet worden afgezien van de deal met Bell. “We hebben die helikopters niet nodig”, aldus Pimen.

Het afgelopen weekeinde publiceerde het Roemeense blad Adevarul een brief die Vasile al in juli schreef aan president Clinton, met het verzoek Roemenië zestig tweedehands aanvalshelikopters van het type Cobra en zes F/A 18 gevechtsvliegtuigen uit de reserves van de Amerikaanse strijdkrachten te leveren. Dat zou een goedkoper alternatief zijn voor de aanschaf van de Bell-helikopters.

De bekendmaking van het initiatief van de premier heeft het debat evenwel niet beëindigd. De Roemeense minister van Defensie, Victor Babiuc, verweet zijn premier “geklungel”, omdat de defensiecapaciteit van de Roemenen met tweedehandstoestellen (“gelegenheidshelikopters”) niet wordt verbeterd. Als de Amerikanen bereid zijn die uit de mottenballen te halen, zou Roemenië ze gratis moeten krijgen, zo vond Babiuc. Het zou ze dan echter alleen voor trainingsdoeleinden kunnen gebruiken. Het initiatief van Vasile is volgens de minister hoe dan ook geen alternatief voor de leverantie van de Bell-Helikopters.

De Duitse regering deed de Roemenen donderdag 43 afgedankte Leopard-tanks cadeau. Ze moeten alleen de opknapkosten betalen: 37,5 miljoen dollar.