Historische hits

De kennis van het verleden holt achteruit. Hoogste tijd om daar iets aan te doen, met een zomercursus wereldgeschiedenis in hitsingles. Les 10: Frankrijk tussen Orléans en Waterloo.

De Zonnekoning en Charles de Gaulle zullen het niet leuk vinden, maar de geschiedenis van Frankrijk heeft maar twee Onvermijdelijke Grootheden opgeleverd: Napoleon Bonaparte en Jeanne d'Arc. Tenminste, die conclusie kun je trekken uit de Nederlandse hitlijsten van de afgelopen veertig jaar. Zelfs een mijlpaal als de Franse Revolutie heeft de popmusici aller landen niet kunnen verleiden tot een historische hit, al verwees Queen naar Marie Antoinette ('Let them eat cake she said') en gebruikten de Beatles flarden van de 'Marseillaise' in 'All You Need Is Love'.

De brandstapel wint het in de Top 40 van de guillotine, en een ambitieus boerenmeisje spreekt meer tot de verbeelding dan alle koninginnen van Frankrijk. Jeanne d'Arc, de heldin uit de Honderdjarige Oorlog die in 1431 door de Engelsen wegens hekserij ter dood gebracht werd, is juist voor Britse componisten het zinnebeeld van onschuld, schoonheid en lovenswaardige lijdzaamheid. Neem het overrompelend mooie 'Bigmouth Strikes Again' van de Smiths, waarin de Maagd van Orléans heel onverwachts verschijnt. Het liedje is de monoloog van een minnaar die zijn vriendin zwaar beledigd heeft en daarna door haar is verlaten. Had ik mijn grote mond maar gehouden, zingt de gekwelde ik-figuur; om daar met veel gevoel voor binnenrijm én anachronie aan toe te voegen: 'Now I know how Joan of Arc felt/ As the flames rose to her roman nose/ And her Walkman started to melt.'

Zonder Jeanne d'Arc, die Orléans van de Engelsen bevrijdde en Karel VII in Reims gekroond kreeg, had Frankrijk er heel anders uitgezien. Maar ook de Britse synthesizergroep Orchestral Manoeuvres in the Dark (OMD) heeft veel aan haar te danken. In 1982 stond de tot dan toe onbekende band vier weken nummer 1 met 'Maid of Orleans', een pompeus lied in driekwartsmaat dat voor alle duidelijkheid de ondertitel 'The Waltz of Joan of Arc' had gekregen. Het was het tweede nummer dat zanger-componist Andy McCluskey wijdde aan Jeanne d'Arc - een paar maanden tevoren was het andere een hit geweest in Engeland - maar de tekst was er niet beter op geworden. 'If Joan of Arc/ had a heart,/ would she give it as a gift?' begint het nummer, dat twee quasi-poëtische onzincoupletjes later eindigt met: 'She cared so much,/ she offered up/ her body to the grave.' Raak noch historisch, want van verbrande heksen bleef doorgaans niet eens genoeg over voor een ongewijd graf.

Nee, dan Napoleon. Hij overleefde Leipzig én Waterloo, schreef zijn memoires, verhuisde na zijn dood op Sint Helena naar een praalgraf, en werd als held vereerd. Romanciers schreven boeken over hem, biografen pluisden zijn leven uit, film- en televisiemakers bogen zich over zijn liefdesleven, en in 1974 werd hij vereeuwigd in een liedje dat met overmacht het Eurovisiesongfestival zou winnen. In Abba's 'Waterloo' speelde Bonaparte een bijrol, maar het uitzinnige kauwgomrocknummer is doordrenkt van zijn bravoure en joie de vivre.

Net als de zanger in 'Bigmouth Strikes Again' identificeert de ik-figuur van 'Waterloo' zich met het historische personage. 'Bij Waterloo gaf Napoleon zich over', zingt Anni-Frid Lyngstad, nadat rollende gitaren het liedje hebben ingezet: 'en mijn lot is min of meer hetzelfde'. Waarna de typische plonkende Abba-akkoorden van Benny Andersson het slot van het eerste couplet omlijsten: 'The history book on the shelf/ is always repeating itself.'

Natuurlijk heeft de zangeres het over de liefde. Ze wordt belegerd, probeert zich te verdedigen, maar geeft zich uiteindelijk graag gewonnen, 'knowing my fate is to be with you (-) finally facing my Waterloo.' Hoe zou ze de avances ook kunnen weerstaan? 'I feel like I win when I lose.'

De rest is, zoals men zegt, geschiedenis. Zweden won het songfestival; 'Waterloo' werd een Europese hit (alleen in Nederland van een eerste plaats afgehouden door 'Be My Day' van de Cats); en Agnetha, Björn, Benny en Anni-Frid begonnen aan een carrière die zou leiden tot acht nummer-éénhits, dertien top-vijf-noteringen en een Nachleben van Stockholm tot Alice Springs. Napoleon mag de Belgische veldslag op 18 juni 1815 vervloekt hebben, voor Abba begon bij 'Waterloo' de victorie.