De Waal ten strijde tegen Koks Paars II

Het regeerakkoord van het tweede kabinet Kok herbergt vele miljarden aan tegenvallers, weet FNV-voorzitter De Waal. En met meevallers wordt armoede noch langdurige werkloosheid bestreden. Dus trekt De Waal ten strijde tegen Paars II. “Al was het alleen maar omdat ik ze gewaarschuwd wil hebben.”

DEN HAAG, 22 AUG. Een oorlogsverklaring wil hij het niet noemen, maar dat de aanval op het tweede kabinet Kok moet worden ingezet, staat voor de voorzitter van de vakcentrale FNV vast. Hevig teleurgesteld is Lodewijk de Waal in het regeerakkoord. Een volgens hem bloedeloos akkoord dat in hoge mate visie en ambitie ontbeert en waarin op de automatische piloot slechts enkele wensen van de FNV en de Sociaal Economische Raad (SER) zijn verwerkt.

Daarenboven zijn talloze sociaal-economische verkiezingsbeloften niet in het regeerakkoord terug te vinden. “Waar is het beloofde Groene Poldermodel, waar is de koppeling plus, waar is het geld voor de armoedebestrijding? Ik zie het werkelijk niet terug in het regeerakkoord.” Het zijn beloften die De Waal alsnog ingelost wil zien. Om dat te bereiken is de FNV-strategie er de komende vier jaar op gericht om de druk op de PvdA, VVD en in mindere mate op D66 te vergroten met als doel het regeerakkoord afspraak voor afspraak open te breken. Onderdeel van de FNV-strategie is het gebruik van de oppositiepartijen CDA en GroenLinks als breekijzer om Kamermeerderheden te smeden met een of meerdere coalitiefracties. “Het wordt wrikken en peuteren om dat akkoord uit elkaar te trekken.”

Waarom nu deze strategie? Bent u in het verleden te braaf geweest?

“Ach, te braaf... We zijn een van de grootste maatschappelijke organisaties van Nederland. We zijn een factor en we moeten meer een factor willen zijn dan we in de vorige kabinetsperiode zijn geweest. Omdat wij nog ergens voor staan, winnen wij leden, waar politieke partijen ze genadeloos verliezen.

Wij als FNV moeten actiever worden in het aanreiken van alternatieven. Met behulp van de oppositiepartijen GroenLinks en het CDA gaan we de druk opvoeren op de regeringsfracties. Bijvoorbeeld om ze het publiek uit te laten leggen waarom ze zich niet aan een verkiezingsbelofte houden als de 'koppeling-plus', de verhoging van de uitkeringen. Met Paars I hebben we zo'n taktiek rond bijvoorbeeld de privatisering van de Ziektewet onvoldoende gevolgd.

Wij zijn natuurlijk geen politieke partij en het heeft voor ons geen zin om alleen met GroenLinks en CDA zaken te doen. Wat we wel kunnen doen is ze ondersteunen. We hebben wat meer economen en juristen in dienst dan het CDA en GroenLinks, maar ook meer dan de VVD en dan de PvdA. We weten dat er mensen binnen de partijen zijn, die het met ons eens zijn. Die moeten we aan alternatieven helpen.''

Om welke onderwerpen gaat het dan?

“Neem de uitvoering van de sociale zekerheid. Daarover heeft de SER een unaniem advies uitgebracht, maar het regeerakkoord heeft dat niet gevolgd. We weten dat een VVD'er als minister Zalm van Financiën het eigenlijk eens is met ons SER-advies en we vermoeden dat hetzelfde geldt voor de staatssecretaris die erover gaat, VVD'er Hans Hoogervorst. Trouwens, ook bij de PvdA zijn er genoeg die het SER-advies steunen. Maar ja, de idiote situatie deed zich voor dat Kamerleden hele stukken voor het regeerakkoord schreven en de komende jaren de uitvoerders van hun eigen plannen moeten gaan controleren. Een dergelijk gebrek aan dualisme vind ik een hele kwalijke zaak.”

Had u dat ook gezegd als dat regeerakkoord u volledig tegemoet was gekomen?

“Daar gaat het niet om, wij vinden dat er met dit akkoord een slechte deal is gemaakt. De angst van de VVD voor links is zo groot gebleken dat het regeerakkoord op ons terrein helemaal is dichtgespijkerd en veel te veel naar de kant van de VVD is doorgeslagen. Ze hebben op het gebied van de lastenverlichting en het financieringstekort teveel binnengehaald. Neem de vijf miljard 'smeergeld' voor de belastingen, die komt voor een deel ten goede aan de hogere inkomens. Voor een kabinet dat sociaal wil zijn niet erg voor de hand liggend, zeker als je ziet hoe karig de onderkant er van af komt.”

Vindt uw achterban dat wel zo erg? U zei na de verkiezingen dat er meer FNV'ers op de VVD gestemd dan er VVD-leden zijn.

“Ja, maar dat komt omdat de VVD zo weinig leden heeft. En waar zitten die VVD-stemmers bij ons? Niet bij bijvoorbeeld de onderwijsbonden, maar vooral bij de politiebonden. Daar stemmen ze VVD, niet zozeer wegens hun sociaal-economische programma, maar meer vanwege de VVD-standpunten over veiligheid en buitenlands beleid enzo.”

En niet omwille van het VVD-standpunt over het financieringstekort en de lastenverlichting?

“In die twee zaken zit nu juist het probleem waarvoor de FNV waarschuwt. Alle revenuen boven de door het kabinet ingeboekte behoedzame 2 procent groei gaan naar het tekort en lastenverlichting, waarbij bovendien niet vast staat dat die naar de lagere inkomens gaat. En aan de andere kant wordt er heel krap begroot, waardoor de tegenvallers al in het regeerakkoord zitten ingebakken. De combinatie van een krappe begroting op het sociale gebied èn dat je je meevallers heel ergens anders gaat besteden, dat gaat natuurlijk problemen geven. Kijk naar de computers in de klas waar nu al te weinig geld voor blijkt te zijn, zo'n tegenvaller kun je niet meer opvangen met meevallers, want die gaan naar het financieringstekort. Dat zijn buitengewoon gevaarlijke ontwikkelingen die geweldige spanningen op zullen leveren, want het blijft namelijk niet bij die tegenvaller op Onderwijs. Ik kan voor elk department voorspellen dat ze met een tegenvaller te maken krijgen.”

Ga uw gang.

“Op sociale zaken zit je sowieso op een tegenvaller van één miljard. Want er wordt gerekend met een besparing op de uitvoering van de sociale zekerheid van een half miljard die onmogelijk is, omdat de oude uitvoering wordt afgebroken en een nieuwe wordt opgebouwd. Dan rekent het kabinet ook nog een half miljard minder uitgaven aan uitkeringen, omdat er minder gebruik van zal worden gemaakt. Dat is een voorschot nemen op iets uiterst twijfelachtigs als je tegelijkertijd op geen enkele manier in de arbeidsmarkt investeert. Dan is er de zorg. Met het geld dat het kabinet daarvoor uittrekt worden nog niet eens de wachtlijsten weggewerkt. Want de loonkosten stijgen sowieso met drie procent en het volume in de volksgezondheid groeit. Da's een tegenvaller van 700 miljoen. Hetzelfde bedrag zulen ze tekort komen op Onderwijs, dus dan zit je in totaal zo al op 2,5 miljard aan tegenvallers die dus niet met meevallers kunnen worden gecompenseerd omdat de VVD die zaak zo heeft dichtgetimmerd.

En dan heb ik het nog niet eens over de levensgrote tegenvaller veroorzaakt door een veronderstelde idioot lage loonstijging van 1,5 procent. De lopende contracten, waarvan niemand toch zal vragen om die open te breken omdat het zo slecht gaat met de economie, zitten nu al op minimaal 3 procent. Omdat de werkelijke economische groei bijna het dubbele is van wat het kabinet begroot, nemen de kosten toe door hogere uitkeringen wegens de koppeling, en hogere ambtenarensalarissen. De baten van die hogere groei gaan daarentegen weer naar het tekort en de lastenverlichting. Op aanstaande Prinsjesdag doet dit probleem zich al voor, want wij weten immers al dat de groei boven de behoedzame groei uit gaat komen.''

Kortom, teleurstelling alom over de inspanningen van uw voorganger bij de FNV.

“Ja, teleurstelling over het karakter van Kok II: dat kabbelt zo een beetje voort, er was immers toch geen alternatief voor Paars I, dan Paars II. Teleurstelling ook omdat van het door Kok beloofde groene poldermodel niets terug te vinden is in het regeerakkoord.”

Zijn FNV-leden dan geïnteresseerd in het milieu?

“Het staat bovenaan hun prioriteitenlijstjes. Bij elk milieuprobleem dat zich voordoet speelt een werkgelegenheidsaspect.”

Ja, ten nadele van de werkgelegenheid.

“Nee dat is niet waar. Neem onze bouwbond: duurzaam bouwen levert daar extra werkgelegenheid op. Hetzelfde geldt voor verbetering van het openbaar vervoer. Goed, het is voor ons ook niet makkelijk om ons in te zetten voor een beter milieu: leden van ons werken op Schiphol en vliegen vanaf Schiphol. Maar ook de mensen die rondom Schiphol wonen en milieubeschermers zijn lid bij ons. We verenigen dus allerlei belangen en opvattingen. Waarom zouden we dan niet een cruciale rol kunnen spelen bij het stimuleren van een debat over milieu, zoals we dat ook doen met de werkgevers in bijvoorbeeld de SER?”

Misschien omdat u daartoe niet wordt uitgenodigd door dit kabinet.

“Dit kabinet denkt überhaupt niet na over economie, want dat wordt volledig aan de markt overgelaten en politiek neutraal gemaakt. Dat is mijn verwijt aan dit kabinet. Het is reactief en zonder visie in plaats van pro-actief met een duidelijke toekomstopvatting. Wat er dan gebeurt, zag je aan de varkenspest. Daar werd reactief aan de noodrem getrokken, terwijl iedereen die een beetje nadenkt vooraf kunnen bedenken dat 15 miljoen varkens op evenzoveel mensen alleen maar fout kon gaan. Op dezelfde manier kun je nu voorspellingen doen waar de knelpunten zitten in het regeerakkoord. En wij willen niet verweten worden dat we daartegen niet gewaarschuwd hebben. Of, om met Neerlands Hoop te spreken: het is weer tijd om te bepalen waar het allemaal op staat.”