Bonkige witte rugbyers leren Xhosa

JOHANNESBURG, 22 AUG. Vanmiddag is het zover. Dan zingen de vijftien leden van het Zuid-Afrikaanse nationale rugbyteam uit volle borst het Nkosi Sikelel' iAfrika, het 'zwarte' volkslied. Rugbyers houden behalve van rugbyen ook van traditie: voor een interland móet het volkslied worden gezongen. Voorheen was het voor de Springbokken een makkie met hun eigen vertrouwde Afrikaanstalige Die Stem. Maar sinds 1994 hebben de mannen een probleem, het volkslied bestaat nu uit twee delen, eerst 'Nkosi' en dan, met een loopje, gevolgd door 'Die Stem'. De melodie is simpel, maar de tekst, in de Xhosa- en Sotho-talen, kon geen rugbyspeler uitspreken. Met als gevolg dat ze voor interlands het eerste deel een beetje beschaamd mompelden om pas in deel twee te gaan zingen.

Tot de rugbybond, geplaagd door aanhoudende beschuldigingen van racisme en onwil om zich aan te passen aan de multiraciale werkelijkheid van Zuid-Afrika, op het lumineuze idee kwam de Springbokken zangles te geven.

De oud-secretaresse van president Mandela, Mary Mxadane - de letter x staat voor een klik waar de meest niet-zwarte Zuid-Afrikanen bij voorbaat al hun tong over breken - kreeg van de rugbybazen de eer les te geven in volksliedzingen.

Mary, een zanghobbyiste, stond, zo vertelde ze gisteren voor de radio, op de eerste verplichte sessie tegenover een groep onwillige 'Bokken'. De geblokte sporters mopperden maar raak. Zangles was voor mietjes, niet voor echte kerels en dan moest het ook nog in zo'n malle taal. Maar Mary zong tot hun verrassing eerst 'Die Stem' voor ze. “Als ik dit in jullie taal kan doen, moeten jullie het in mijn taal kunnen”, zei ze. Het ijs was gebroken. De spelers oefenden maandenlang op de tekst en melodie in lessen van een half uur. Ze verdeelden zich in vijf groepen van drie en deden wie het beste kon zingen.

Mary Mxadane legde ook uit waar de woorden voor staan. Nkosi Sikelel' iAfrika betekent: God zegene Afrika en dat ging er bij de godvruchtige Afrikaners wel in. “Voor de uitspraak probeerde ik Afrikaner woorden te vinden die op het Xhosa leken, dat hielp”, aldus Mary Mxadane, die haar ambt op het kantoor van de president onlangs verruilde voor een post als diplomate in Pretoria. Mary is door haar werk voor de rugbyers zelf een fan geworden. “Vroeger keek ik alleen naar voetbal, maar nu kijk ik net zo lief naar een rugbymatch. En ik begrijp de regels ook.”

Genegenheid voor het volkslied werd Mary op haar beurt bijgebracht door Nelson Mandela, die er bij officiële gelegenheden op staat dat het hele volkslied ten gehore wordt gebracht. Toen in mei van dit jaar bij een herdenkingsdienst voor de overleden anglicaanse aartsbisschop Trevor Huddleston (een Britse oudgediende uit de anti-apartheidsstrijd) het kerkkoor alleen het Nkosi Sikelel' iAfrika zong en niet 'Die Stem', sprak de aanwezige Mandela de kerkleiding bestraffend toe. Hij had slechts het halve volkslied gehoord, konden ze het ook in zijn geheel laten horen? Dat kon.

Vandaag is de zangbeurt aan de Springbokken, voorafgaand aan hun wedstrijd tegen Australië, in het stadion Ellis Park van Johannesburg. Na een half jaar oefenen zijn ze volgens Mary Mxadane zover dat ze zonder haperen het volledige volkslied kunnen zingen. En ze zijn er o zo trots op. “We wilden bewijzen dat de rugbyers wel degelijk passie voor het nieuwe Zuid-Afrika hebben”, zegt een bestuurder van de bond, Arthob Petersen.

Die Bokke waren op het moment dat ze in 1996 op eigen grond wereldkampioen werden, even van iedereen. Vooral toen Mandela vlak na de gewonnen finale tegen de Nieuw Zeelandse All Blacks het veld opkwam en het mosgroene nationale tricot aantrok, was rugby, ondanks zijn blanke voorkomen, bij de gehele bevolking populair.

Maar de klad kwam erin. Eerst schold rugbycoach André Markgraaff zwarte spelers en bestuurders uit voor kaffers, wat hem zijn functie kostte. Daarna sleepte bondsvoorzitter Louis Luyt president Mandela voor de rechtbank omdat deze zich laatdunkend had uitgelaten over het beleid van de bond. Dit pakte voor Luyt, die jarenlang als een dictator de bond had bestuurd, overigens averechts uit: de andere bestuursleden zagen eindelijk hun kans schoon van hem af te raken.

Luyt trad af en daarmee keerde het tij. Voor het eerst in zijn geschiedenis benoemde de rugbybond een zwarte voorzitter, Silas Nkanunu. Die is - net als Nelson Mandela - afkomstig uit het voormalige thuisland Transkei, waar rugby altijd de populairste sport was.

Een zwarte voorzitter, vijftien grote Afrikaners die Nkosi Sikelel' iAfrika zingen. Rugby en de Springbokken zijn weer helemaal terug. Ook al is het team nog steeds helemaal blank, ineens staan Zuid-Afrikanen van alle kleuren weer achter hún team. Vanmiddag zitten ze in Ellis Park of zijn ze aan de buis gekluisterd. Genegenheid zit in het detail, liefde in een klein gebaar.

    • Lolke van der Heide