Alzijdig doorgelicht

Het was in de tijd dat de rokers in Amerika al op de terugtocht waren maar nog hoop hadden. Russell Baker, columnist van The New York Times, komt een restaurant binnen. De autoriteit die in Amerikaanse restaurants de bezoekers hun plaats wijst (Wait to be seated!) blaft hem toe: 'Roken of niet roken!' Baker, die ik beschouw als iemand aan wie de hele wereld een voorbeeld kan nemen, denkt: 'Roken of niet roken? Waar bemoei je je mee! Wat gaat het je aan! Dat zul je wel zien nadat je mij mijn plaats hebt gewezen.' Enzovoort. Maar dat zegt hij natuurlijk niet. Baker zal de laatste zijn om over zo'n kwestie in deze openbaarheid een querulantenruzie te gaan zoeken. Hij geeft zijn antwoord, gaat zitten en eet.

Yasser Arafat had intussen het terrorisme afgezworen, was vervangen door Moammar Gaddafi. Het maakte geen verschil meer. Iedereen die in een vliegtuig wilde, moest alles van metaal uit zijn zakken halen en door een poortje lopen. Terecht! De reiziger leegde zijn zakken. De verborgen apparatuur begon toch te piepen, hij moest zich laten betasten en dan bleek een paperclip in de voering van zijn jasje de boosdoener. Intussen had hij zich staan verbazen over wat er op het televisiescherm van de bagagedoorlichtingsapparatuur te zien was in de koffers van zijn medereizigers.

Wie nu met de trein naar Engeland gaat en een draagbaar computertje bij zich heeft, een laptop, kan het overkomen dat hij eruit wordt gepikt door de grensbewaking. De laptop wordt verbonden met apparatuur die eruit ziet als twee desktops anno 1990, en dan wordt er gecontroleerd of er kinderporno in zit. Het staat in de International Herald Tribune van 20 augustus op pagina 10.

Je denkt langzamerhand dat je veel gewend bent, maar dit komt toch nog hard aan. Vreemden die in je laptop kijken! Wie al langer zo'n machientje heeft, zal weten hoe je er vergroeid mee raakt. Het werkt als een ent in een boomstam. ('Ent: tak of spruit, zodanig op een bom of plant van een andere soort gehecht dat zij daaraan kan verder groeien.' Van Dale). Bij een geslaagde enting van laptop op mens wordt de laptop tot het souterrain van zijn hersenen. Dat is de particulierste van alle particuliere ruimten. Als een vreemde erin kijkt, zelfs met de nobelste bedoelingen, is deze ruimte bedorven en dan moet je een nieuwe laptop kopen.

Dat de bezoekers van het Verenigd Koninkrijk verdacht worden van kinderporno is nog tot daar aan toe. Als je Dutroux netjes zou aankleden en je wist niets van hem, dan zou je hem voor een wat ouderwetse cabaretier kunnen verslijten. Allemaal toegegeven; maar al ben je zo onschuldig als een lam, de kans op een inkijk-operatie in je laptop is een reden om niet meer naar Engeland te gaan.

Dat de Amerikaanse president zich dom heeft gedragen en niet als een president, dat weten we nu allemaal. Ik zou wel eens willen weten hoeveel keer door alle televisiestations ter wereld het filmpje is vertooond waarop Bill en zijn toen nog geheime liefde elkaar half omhelzen. Met een half miljoen zal ik er niet ver van af zijn. Ik dacht nog aan een oude president van de Franse Assemblée, de heer Le Trocquer, die betrapt werd op het ogenblik dat hij van top tot teen deelnam aan wat toen een roze ballet werd genoemd. Een Kenneth Starr had er zijn levenswerk van kunnen maken. Voor de televisie was het een goudmijn geweest. Het is erger dan een misdaad; het is een fout, zou Talleyrand in zo'n geval misschien hebben gezegd.

Wiens fout? Van de onnozele staatsman, of van de glimlachende fatsoensrakker? Mijn lust tot oordelen staakt. Maar ik weet wel zeker dat het niet nodig is iemand tot in de kern van zijn brein openbaar te maken om te weten wat voor vlees je in de kuip hebt. Tussen een terroristische aanslag en de vergelding verdiepen we ons nog even in de vraag of de stropdas die de president droeg toen hij zijn bekentenis aflegde, een speciale betekenis had. Wat Ken Starr daarover verder zal openbaren weten we niet - op het ogenblik dat ik dit schrijf - maar wel dat de stropdassenfabrieken nog goede zaken zullen doen met dit patroontje.

Vrijheid, democratie en welvaart zijn in opmars. Het gaat niet zo hard als Francis Fukuyama alweer tien jaar geleden heeft voorspeld, maar met een beetje goede wil kunnen we vaststellen dat het toen niet beter was dan vandaag. Er zijn mensen die dat niet waarderen. Die plegen aanslagen. Om de volgende te voorkomen, letten we steeds beter op. Er zijn anderen die denken dat nu alles mag. Ook die vergen meer van onze oplettendheid. Hoe vrijer en welvarender we worden, hoe meer we grenzeloos reizen en anderszins communiceren, hoe sterker de algemene achterdocht.

Toen de Sovjet-Unie nog bestond was de achterdocht gesystematiseerd en tot instituut verheven. George Orwell heeft er zijn klassieke boek over geschreven. Daarna hebben we de communicatierevolutie, de vrije markt en Dorp Wereld gekregen. De achterdocht is op honderd andere manieren teruggekeerd. Global paranoia, om het eens internationaal te zeggen. Bemoei je met je eigen zaken, dacht Russell Baker. Een oude en vooruitziende gedachte.