Saté eten bij een sinetron-ster

Niet alle correspondenten verlaten dezer dagen hun standplaats voor groot verlof aan de Noordzee. De achterblijvers zoeken klein vertier. Als de laptop dichtgaat, lokt het zonbeschenen terras. Vandaag: Jakarta.

JAKARTA, 21 AUG. In de zwoele tropennacht weerklinkt zacht soft soul van Sly and the Family Stone met op de achtergrond het gebrom van een stapvoets rijdende stoet auto's. Tafeltjes met plastic kleedjes worden bevolkt door hip Jakarta, een glas vruchtensap aan de lippen en een mobiele telefoon aan het oor.

Aan een zijtak van de prestigieuze Rasuna Said-boulevard, onderdeel van Jakarta's zakencentrum, is vorige maand een dertigtal luxe eetstalletjes neergezet. Samen vormen deze het eerste echte terras van de Indonesische hoofdstad. En sindsdien is het eten bij deze straatrestaurants uitgegroeid tot een rage. Dat ligt niet aan de locatie: een bouwrijp gemaakte onherbergzame vlakte. De investeringsstop ten gevolge van de voortslepende monetaire crisis in Indonesië, populair verkort tot krismon, heeft ervoor gezorgd dat de nieuwe glanzende kantoortorens die hier gebouwd zouden worden op de lange baan zijn geschoven. Maar dezelfde krismon heeft ertoe geleid dat vertegenwoordigers van de Jakartaanse demi-monde, op zoek naar extra inkomsten, en masse begonnen zijn met het oprichten van informele eetgelegenheden ofwel warung (waroengs).

Net als de rest van de archipel was de Indonesische hoofdstad allang welvoorzien met waroengs, waar de gewone man voor een bedrag van rond de 2.000 roepia (nu ongeveer dertig cent) zijn buik kan vullen met een hele reeks traditionele gerechten. Nu was het opzetten van een eettentje voor veel Indonesische gezinnen altijd al een methode om wat bij te verdienen, maar eten op straat heeft de afgelopen maanden in Jakarta een exclusieve bijsmaak gekregen.

Fotomodellen, televisiepersoonlijkheden en sterren van de Indonesische film- en soapindustrie staan saté'tjes te roosteren of serveren vers geperste vruchtensappen. Alleen al om te kijken naar die beroemdheden, rijden 's avonds middenklasse-gezinnen in trage optocht langs hun waroengs. Niet alleen hier, aan de Jalan Rasuna Said, maar bijvoorbeeld ook in de gegoede wijk Kebayoran Baru, rond de moskee Al Azhar, waar de choreograaf Guruh Soekarnoputra, zoon van Indonesië's eerste president Soekarno, wel drie waroengs drijft.

Anders dan die andere locaties zijn de waroengs aan de Rasuna Said-boulevard een initiatief van het bedrijf voor Indonesiëpromotie Gaung Cipta Semesta, bedoeld als werkgelegenheidsproject. In tegenstelling tot de straatcafé's elders in de stad heeft Warcil Pharama Rasuna, zoals het terras officieel heet, de zegen van de gemeentelijke overheid: gouverneur Sutiyoso heeft op 18 juli het project persoonlijk geopend. “Bovendien heeft hij een paar dagen geleden incognito - hij kwam op zijn Harley - gecheckt hoe de zaken hier lopen, of we wel ordentelijk en hygiënisch zijn. Later zei hij dat hij trots op ons is”, zegt Wanda, de goedlachse, half Nederlands sprekende mede-initiatiefneemster van Warcil Pharama Rusuna.

De naam is, zoals vaker in Indonesië, een opeenstapeling van afkortingen: Warcil staat voor warung kecil - kleine eethuisjes - en Pharama staat voor PHK, artis, mahasiswa - werklozen, kunstenaars en studenten. Van de dertig eethuisjes zijn er vijf eigendom van studenten, tien van werklozen en vijftien van beroemdheden. De filmsterren worden geacht voor een tent met twee parasols vier miljoen roepia per maand te betalen (ongeveer 600 gulden), waarmee de tenten van de werklozen en studenten gesubsidieerd worden. Al het personeel voor onderhoud, beveiliging, parkeren en reiniging meegerekend, biedt het project werk aan 350 mensen.

Afgezien van de naam hebben de eetgelegenheden van Warcil Pharama Rasuna weinig gemeen met de traditionele waroengs. Vooral doordat de uitbaters zich op uiteenlopende manieren van elkaar proberen te onderscheiden. Zo ademt de waroeng Tokyo Rasuna van pak Asep, die eerder als manager werd wegbezuinigd bij het prestigieuze Japanse restaurant Tokyo Garden, met zijn rood-witte lampionnen een Japanse sfeer, net als de kaart, waarop bijvoorbeeld een steak Teriyaki figureert voor 7.500 roepia (ongeveer 1,10 gulden). Op de kaart van Warung Selular (mobiele telefoon) staan zaken als Missed Call (kwetiau goreng) en Call Waiting (warme chocolademelk).

Studenten van de informatica-universiteit hopen, volgens studente Dian Nyimas, een prinses uit het Palembangse, hun waroeng uit te bouwen tot een Internet-café. Het thema van de gecamoufleerde Warung Komando van komediant Eko, die elke zaterdagavond op prime-time een uur lang Indonesië aan het lachen brengt op tv, is kolder. Bij hem kan men terecht voor 'Kopassus', de naam van de gevreesde elitetroepen, wat hier echter betekent: kopi panas susu - warme koffie met melk.

De Warcil Pharama Rasuna is in korte tijd uitgegroeid tot een plek waar mensen komen om te flaneren, om te kijken en bekeken te worden en om te praten met familie, vrienden of zakenrelaties. Dat zijn kortom de functies van het klassieke terras. Omdat de beroemdheden er de voornaamste trekpleister zijn, worden zij geacht ten minste driemaal per week aanwezig te zijn om de nieuwsgierigheid van het publiek te bevredigen. Warung Boom van actrice Inneke Koesherawati, zo genoemd omdat zij geldt als de seksbom (seksboemmm, zegt Wanda) van het Indonesische witte doek, wordt in werkelijkheid gedreven door haar moeder en zuster. Maar actrice en fotomodel Monica Oemardi, dochter van een Tsjechische moeder en een Indonesische vader, staat elke avond zelf achter de saté's in haar warung Warna. “Het is een heel ander leven. Maar ik vind dit ook leuk. Ik heb bijvoorbeeld een veel beter besef gekregen van de marktprijzen. Vroeger kon me dat geen bal schelen”, zegt Monica. De teruglopende advertentie-inkomsten van de commerciële omroepen ten gevolge van de krismon hebben gezorgd voor een vermindering van het aantal soaps of sinetron, zoals ze hier heten. “Bovendien verdienen we minder per rol”, zegt Monica, “Om het hoofd boven water te kunnen houden, moet ik dit wel doen.”