Niemand krijgt nog een blik in mijn dagboek; Gesprek met Courtney Love, zangeres en actrice

Courtney Love wordt achtervolgd door haar verleden - als weduwe van het grunge-idool Kurt Cobain, als gewezen junkie. Nu heeft ze met haar groep Hole een nieuwe plaat gemaakt en gaat ze weer acteren in een film van Milos Forman. “Onze feministische moeders beloofden ons dat we minstens president of astronaut zouden worden. Ze vergaten te vertellen dat we daar ook nog iets voor moesten doen.”

Beroemd zijn heeft zo zijn nadelen, zeker als je Courtney Love heet. Je woorden worden verdraaid, halve waarheden afgedrukt. Ze zeggen dat je heroïne gebruikte tijdens je zwangerschap en plaatsen na de geboorte van je gezonde dochter een foto van een dode crackbaby. Getrouwd zijn, zoals Love, met een succesvolle man als Kurt Cobain heeft óok nadelen. Je wordt slachtoffer van het Yoko-syndroom: dat je je carrière te danken zou hebben aan zíjn prestaties. Niemand die ooit op het idee kwam dat John Lennon Ono's aanzien in de kunstwereld gebruikte om zijn status als popidool meer gewicht te geven.

Weduwe zijn van een jonggestorven grunge-martelaar - je wenst het je ergste vijand niet toe. Niet alleen word je steeds in één adem genoemd met je dode man, er komen bovendien allerlei verdachtmakingen van mensen die menen dat je hem je liedjes hebt laten schrijven. Als 'vrouw van' kun je het nooit goed doen, als 'weduwe van' al helemaal niet. Begin dan ook nog vijf maanden na zijn dood aan een nieuwe tournee, duik vanaf het podium tussen het publiek, word gezien met andere mannen - en een heksenjacht laat niet lang meer op zich wachten.

Maar bij al haar kwaliteiten is die van 'overlever' wel Love's grootste. Een hippie-opvoeding, LSD op vierjarige leeftijd, heroïneverslavingen, valiumroezen, leven als stripper in Japan, Alaska en Guam, een voorkeur voor de verkeerde mannen, getrouwd met Kurt Cobain. Zijn zelfmoord, de overdosis van haar bassiste een maand later, nieuwe verslavingen - het drieëndertigjarige leven van Courtney Love is een index van typisch vrouwenleed, dat ze steeds weer overwonnen heeft.

Die geschiedenis blijft haar achtervolgen, zo bleek uit de reacties op de titel van de doorbraak-cd van haar groep Hole. Live Through This (1994) heette de plaat die uitkwam twee dagen voordat Cobain zich met een geweer door het hoofd schoot. Die titel en de bijbehorende tekst ('If you live through this/ I swear I'll die for you') waren des te dramatischer, en leken nu zelfs profetisch. De kwaliteit van zang, teksten en composities kreeg nauwelijks aandacht.

Maar Live Through This was een beginselverklaring van kracht, meer dan de soundtrack bij een verwoest bestaan. Love had een daverende plaat gemaakt waarmee ze de demonen van zich afschreeuwde, om ze even later weer te verlokken en verleiden - en dit alles gevat in transparant klinkende rocknummers. Toen Love vorig jaar schitterde in de film The People vs Larry Flynt van Milos Forman gebeurde er iets soortgelijks. Haar indrukwekkende acteerprestatie werd gebagatelliseerd met het commentaar dat ze 'slechts zichzelf speelde'. Want ook de door Love uitgebeelde Althea, echtgenote van de Amerikaanse pornokoning Larry Flynt (oprichter van het tijdschrift Hustler), was een stripper en verslaafd aan drugs. Met het verschil dat Althea dit niet overleefde.

Bekertje

Courtney wel, al is ze daarmee uitgegroeid tot de vrouw 'you love to hate'. Bij concerten schold ze op de zaal, zoals tijdens Hole's eerste Engelse optreden na Cobains dood in augustus 1994 - overtuigd dat het publiek alleen maar was gekomen om 'de treurende weduwe' te zien ('Oh ja ik ben zo fucking brave. Laten we alsjeblieft doen alsof het nooit gebeurd is'). In Amsterdam werd ze zelfs agressief. Toen Hole in Paradiso optrad, brak Love het concert na een paar nummers af om via elektriciteitskabels het balkon op te klauteren. Daar zocht ze vergeefs naar de toeschouwer die haar een bekertje tegen het hoofd had gegooid. Later verscheen ze nog even op het podium om een dronken tirade af te steken tegen deze arrogante stad, die 'door Kurt ook al werd gehaat', en een lijst namen op te sommen van beroemde mannen met wie ze het bed had gedeeld. Niet alleen het publiek, ook Love kon zichzelf niet los zien van haar verleden.

Ondanks het succes van Live Through This concentreerde de pers zich steeds op haar wangedrag. Ze kon in een Australisch vliegtuig nog geen ruzie maken met een stewardess of de kranten maakten er melding van. De grootste aanval volgde dit voorjaar met de film Kurt & Courtney van de Engelse documentaire-maker Nick Broomfield. In deze film, die hier in december te zien zal zijn, portretteert Broomfield Love op basis van interviews met kennissen en haar vader - hoofdzakelijk mensen met wie Love gebrouilleerd is, want ook met haar vader is de relatie al sinds haar vroegste jeugd verziekt. De getuigenissen zijn kwaadaardig en suggestief: Love als de lepe carrièrevrouw die alles over heeft voor aanzien en macht, en ongetwijfeld Cobain heeft laten vermoorden omdat hij van haar wilde scheiden.

Behalve haar roemruchte verleden, is het inmiddels ook de groeiende berg laster die ons het zicht op de persoon Courtney Love beneemt. De ware Love laat zich hoogstens vermoeden in haar songs, haar teksten en in haar barmhartige verbeelding van de aftakelende Althea Flynt. Daarin schemert ze door als een culturele morgenster, die bij allerlei bronnen iets van haar gading weet te vinden. Ze absorbeert - poëzie, literatuur, film, muziek - en transformeert. Zo lijkt de naam van haar band, 'Hole', in eerste instantie een seksuele toespeling, maar is, zoals ze zelf altijd vermeldt, geïnspireerd door Euripides' Medea (na haar moord op haar kinderen spreekt Medea over 'het gat dat in mijn ziel is geslagen').

Contracten

Ruim vier jaar na Live Through This verschijnt begin volgende maand Hole's derde cd, Celebrity Skin. Voor deze gelegenheid zit Courtney Love een week in een hotel in Londen om de Europese pers te woord te staan. De slechte verhouding tussen Love en de media heeft consequenties voor de persvrijheid. Vooraf moeten er contracten worden getekend die bepalen dat de onderwerpen Kurt Cobain, haar vader, de film Kurt & Courtney, drugs en privéleven niet aangeroerd zullen worden. Niets dan muziek, kortom.

Bij aankomst in het hotel blijkt dat behalve Love nog twee bandleden bij het gesprek aanwezig zijn, gitarist Eric Erlandson en bassiste Melissa Auf Der Mauer. Bovendien is er een pr-dame die vanaf de zijlijn bepaalt of de vragen wel door de beugel kunnen.

De eerste vraag valt verkeerd. Of ze blij was na zo lange tijd weer een plaat op te nemen. “Hoezo? De Beastie Boys hebben vijf jaar over hun nieuwe cd gedaan. Zo lang heeft het bij ons dus niet geduurd.” Love ligt achterover op een bank, zwaait met haar blote armen en kijkt, natuurlijk, defensief. Ze slist een beetje, maar dat weerhoudt haar er niet van om, gesteund door sigaret na sigaret, op hoge snelheid haar verhaal te doen. Hoewel ze naar verluidt een hekel aan haar heeft, begint Love steeds meer op Madonna te lijken. Het haar heeft dezelfde asblonde kleur, haar ogen staan net zo theatraal en de neus is even smal. Smaller dan vroeger lijkt het, dus misschien dat de geruchten over plastische chirurgie waar zijn.

Celebrity Skin werd opgenomen in Los Angeles en staat volgens de bandleden in de traditie van de Californische 'classic rock'. Op de vraag of ze voor de liedjes uitgingen van haar teksten, rebbelt Love: “Deze keer niet. Ik ben een verbaal mens, vroeger ging ik altijd uit van woorden. Maar nu wilde ik klassieke popsongs maken die goed in het gehoor liggen. Mijn musicerende vrienden hebben me m'n hele leven al verteld dat teksten op de tweede plaats komen, dat het gaat om de pakkende deun. Dan verklaarde ik ze voor gek, want het zijn juist de teksten waarmee Leonard Cohen, Joni Mitchell en Bob Dylan mij 's morgens mijn bed uit krijgen.

“Maar ik heb me aangepast. De nummers voor de nieuwe cd zijn ontstaan door met z'n allen te improviseren. Daarbij zong ik dan 'fake french', losse klanken als 'le lo lee' waar ik later de woorden bij zocht. Een plaat maken is hard werken. Het draait om discipline, nauwkeurigheid. En om geduld, ongelooflijk veel geduld. Want je wilt inspiratie, en je wilt het NU. Maar het kan soms wel een half jaar duren. Musiceren vraagt bovendien om eruditie en wetenschappelijk inzicht, iets waar meisjes in Amerika doorgaans niet veel van meekrijgen.”

Logica

“Muziektheorie is grotendeels gebaseerd op wiskunde. Waarom heeft 'Strawberry Fields' twee akkoorden en één modulatie, met daaroverheen allerlei verschillende zanglijnen? Daar ligt een numerieke logica aan ten grondslag. Die heb ik me de afgelopen jaren proberen eigen te maken, want hoe meer je ervan afweet hoe meer gereedschap je hebt.

“We hebben allemaal beter leren spelen. Melissa heeft de ritmesectie van Led Zeppelin bestudeerd: wat maakte hen zo effectief? Maar ze wilde niet zichzelf verliezen, niet iemands stijl overnemen. Dat is een dilemma, als je je hele leven andermans baspartijen naspeelt om te leren, wat is dan nog je eigen geluid? Ik heb eerst mijn eigen stem gevonden en later de techniek geleerd. Dat is een typisch vrouwelijke aanpak - achterstevoren. Mannen doen het anders, die spelen jaren mee met platen en gaan dan eindelijk eens een persoonlijkheid ontwikkelen.

“Eric heeft zich twaalf jaar opgesloten in zijn kamer en alleen maar gitaar geoefend. Daar krijg je als meisje de kans niet voor, rond een jaar of veertien begint het gedonder: vriendjes, een lichaam dat alle kanten op groeit, stom haar. Onze feministische moeders beloofden ons dat we minstens president of astronaut zouden worden. Ze vergaten te vertellen dat we daar ook nog iets voor moesten doen.”

Tijdens het ontstaan van Celebrity Skin lag de nadruk op de muziek, haar teksten kwamen vanzelf, zegt Love. Was het mogelijk om niet over de tragische gebeurtenissen van de afgelopen jaren te schrijven?

“Mijn teksten gaan over míjn leven van de afgelopen paar jaar. Dit is geen hulde-plaat en ik geef niemand de voldoening van een blik in mijn dagboek. Er is me van alles overkomen waar ik over heb geschreven: soms begint een nummmer over één geliefde en eindigt het bij drie anderen.

“Maar de mensen zullen er uit halen wat ze willen horen. Ik kan me op voorhand wel gaan indekken, iedereen trekt toch zijn eigen conclusie. Ik heb twee motto's voor songschrijven. Het ene is van Bob Dylan die op de vraag waarom hij zich in zijn teksten nooit helemaal bloot gaf, antwoordde: 'Ik vertel minder dan vijftig procent, maar wat ìk laat zien, is beter dan dat van ieder ander.' En aan de andere kant gedraag ik me als Judy Garland die zei: 'Each night I die in front of a thousand clowns'. Net als Garland en allerlei andere vrouwelijke performers gooi ik mijn hele hebben en houwen voor het voetlicht. Daarbij benut ik de dubbelzinnigheid van de Engelse taal om mijn boodschap te verhullen.”

Love geeft blijk van zelfspot in het titelnummer 'Celebrity Skin', als ze zingt 'I'm all I wanna be/ a walking study/ in demonology'. In andere nummers gebruikt ze juist treurige en beladen beelden: eindeloze regen, knielende engelen, eenzame sterren. In 'Reasons To Be Beautiful' verwijst ze met de regel 'When the fire goes out you better learn to fake' rechtstreeks naar de zelfmoordbrief van Kurt Cobain, die daarin verklaarde niet langer zijn opwinding voor muziek te kunnen veinzen. Ook met de volgende zin 'It's better to rise than to fade away' parafraseert ze Cobain, die in zijn brief Neil Youngs tekstregel 'It's better to burn out than to fade away' (uit 'Hey Hey, My My') aanhaalde.

Maar ook hier laat Love geen conclusies toe. Streng praat ze in de cassetterecorder. “Voor jou lijkt het misschien of alleen dàt is gebeurd”, zegt ze, doelend op de dood van Kurt Cobain. “Maar in mijn leven speelde de afgelopen paar jaar van alles wat me minstens zo diep heeft geraakt. Dingen die te maken hebben met mijn dochter of met geliefdes. Wàt precies gaat niemand iets aan.”

Cheerleader

Een terugkerend motief op Celebrity Skin is de huid. Die van beroemdheden, waar de cd haar naam aan ontleent ('Omdat ik er zoveel van heb aangeraakt'); 'Miles and miles of perfect skin' (in 'Reasons To Be Beautiful') als symbool voor het Amerikaanse ideaalbeeld van cheerleader-achtige schoonheid; huid met littekens, en huid als toevluchtsoord ('I need to be under your skin' in 'Dying'). De flexibiliteit van het begrip - 'huid' als huls, als oppervlakte, als pars pro toto voor het hele lichaam - maakt het de perfecte metafoor voor Love's behoefte aan ambiguïteit.

Love zelf lijkt als een slang uit haar oude huid gekropen. Na de periode dat ze met rood uitgesmeerde lipstick, tweedehands uniformjurken en witte sokjes het gecorrumpeerde schoolmeisje uithing, was er twee jaar geleden plotseling de 'nieuwe Love' die zich liet kleden door Versace en make-up uitkoos met hulp van een cosmetica-adviseuse.

Deze verandering voltrok zich ten tijde van haar rol in The People vs Larry Flynt. Ze kwam in een jurk van Valentino naar de Oscar-uitreiking en stond zedig glimlachend naast Milos Forman bij de uitreiking van de Zilveren Beer in Berlijn. Tijdens ons gesprek in Londen draagt Love een zwarte lange jurk van voile bestikt met pailletten, van een beginnende ontwerper: “Mijn couture-fase is voorbij, ik zoek nu naar nieuw eigenzinnig talent.” Ze steekt haar blote voeten omhoog om de roze muiltjes met luipaardprint te laten zien, die ze de dag tevoren heeft gekocht bij de kinky lingeriewinkel Agent Provocateur.

Haar nieuwe gedaante is een logische stap, zegt Love. “Het gaat om wat 'passend' is voor een bepaalde gelegenheid. Als je naar de Golden Globes gaat omdat je bent genomineerd voor een belangrijke prijs kun je je maar beter aanpassen. Dan ga je niet op de motor in een leren broek. Dat is kinderachtige rebellie, en bovendien pretentieuzer dan gewoon een mooie jurk aantrekken. Ik wil winnen, meedoen. Ik wil erkenning voor wat ik doe. Of dat nu is op het gebied van film, of met mijn band.”

Wat geeft acteren haar dat musiceren niet geeft? “Stel je voor: begin september komt onze nieuwe plaat uit en zes september treden we voor het eerst sinds een paar jaar op, in Los Angeles bij de uitreiking van de MTV-Awards. De media zullen over ons heenvallen en ik zal me moeten verweren tegen alle roddels en rottigheid. Bovendien stijgt die aandacht je naar het hoofd, zodat je tv's uit hotelramen gaat gooien en zo.

“Drie dagen na de MTV Awards begin ik aan de opnamen voor een nieuwe film, Man on the Moon, opnieuw geregisseerd door Milos Forman. Ik speel het vriendinnetje van Jim Carrey, 'de goede vrouw' met een zachtmoedig karakter en bruin haar. Voor mij is het een uitkomst om me drie weken achter zo iemand te kunnen verschuilen. Daarna kom ik waardig terug naar de vuurlinie. Film geeft me een therapeutisch tegenwicht.

“Mijn hart ligt bij het rockoptreden. Ik wil graag live spelen, ik ben er goed in en hou er meer van dan van wat dan ook. Maar op het podium jaag je twee jaar van je leven er zo, hup, door. De energie van rockmuziek, het fanatisme van het publiek, zijn slecht voor je gezondheid. Aan rock kun je sterven, en dat wil ik niet. Ik wil leven. En wat is het mooiste dat je je cultuur kunt bieden? Te bewijzen dat je overleeft.”

Celebrity Skin verschijnt 7 september bij Universal.