'Palestina wordt geregeerd door dieven'

Belastingontduiking is in de Palestijnse bestuursautonomie een hachelijke zaak. Als je je BTW niet betaalt, loop je het risico opgesloten en mishandeld te worden tot je een boete betaalt die in geen verhouding staat tot de belastingfraude. “Waar het geld blijft, weet niemand.”

BET OMAR, 20 AUG. Op 25 juli 1996 werd Zeen Brigith gearresteerd door de Palestijnse Inlichtingendienst in Hebron. Brigith (40), accountant, werd verdacht van fraude met BTW-bonnen. Ook zou hij zijn klanten hebben geholpen fraude te plegen. Hoewel hij niet in staat van beschuldiging werd gesteld en nooit een document onder ogen kreeg waarin stond dat hij de Palestijnse belastingdienst had opgelicht - laat staan voor hoeveel -, zat hij zes maanden in de gevangenis in Jericho. Hij kwam vrij door de districtsaanklager Ibrahim Amr 30.000 shekel (18.000 gulden) contant te betalen - volgens hem een “afpersbedrag”, want hij zegt dat hij onschuldig is.

Nu oogst Brigith rondom zijn grote huis in Bet Omar (een dorp bij Hebron) nectarines. Hij mag van districtsaanklager Amr zijn ware beroep niet meer uitoefenen. Hij heeft nooit geprobeerd om Amr of de Inlichtingendienst voor het gerecht te slepen. “Ik ben bang”, zegt hij, en kijkt vanaf het terras wantrouwend over de heuvels uit. Bang dat hij weer wordt gearresteerd, dat hij weer moet betalen. Intussen heeft Amr de 30.000 shekel van Brigith nog steeds niet overgemaakt aan de Palestijnse belastingsdienst.

De zaak-Brigith staat niet op zichzelf. Vandaag publiceert de Palestinian Human Rights Monitoring Group (PHRMG) in Jeruzalem een rapport waarin 46 van dit soort gevallen aan de kaak worden gesteld: allen Palestijnen, verdacht van BTW-fraude, die zonder vorm van proces werden opgesloten en net zo lang onder druk werden gezet en soms geslagen tot ze een 'boete' betaalden die vaak niet in verhouding stond tot het bedrag dat ze de belastingdienst schuldig waren - als ze die al iets schuldig waren. In totaal, zo stelt het rapport op grond van betalingsbewijzen die de gedetineerden soms kregen, incasseerden de Inlichtingendienst en Ibrahim Amr zeker 7 miljoen shekel, en de Veiligheidsdienst minimaal 1 miljoen. Die 8 miljoen werden nooit op de rekening van de belastingdienst gestort.

Dit is niet zomaar een mensenrechten- of belastingkwestie. Het is eerder een van de vele wantoestanden die het gevolg zijn van de zwakte van de Palestijnse instituties, die werden opgezet sinds PLO-leider Yasser Arafat in 1994 in Gaza en Jericho, en later in andere steden, zijn Zelfbestuur vestigde. PHRMG-directeur Basem Eid geeft toe: “Veel slachtoffers hebben inderdaad met de BTW geknoeid. De kern van de zaak is dat de betrokken Palestijnse instituties - de ministeries van Financiën en Justitie, de Inlichtingendienst en de Veiligheidsdienst - geen duidelijke bevoegdheden hebben. Ze gaan alle achter de fraudeurs aan en trappen in de strijd om geld en macht op elkaars tenen. De Inlichtingendienst en Veiligheidsdienst lijken de strijd te hebben gewonnen. In plaats van de fraudeurs legaal aan te pakken, worden ze op willekeurige en brute manier aan de paal genageld. Waar het geld blijft, weet niemand.”

De belastingdienst, deel van het ministerie van Financiën, staat als efficiënt bekend. De Dienst heeft in vier jaar tijd aardig greep gekregen op wie wat moet betalen - geen geringe opgave, gezien het feit dat veel Palestijnen jaren geen belasting hadden betaald aan de Israelische bezetter, en het woord 'belasting' met 'bezetting' zijn gaan associëren. Maar de Dienst heeft één groot probleem: als mensen weigeren belasting te betalen, of de belastingdienst oplichten, kan zij hen niet met een gerechtelijk bevel tot betaling dwingen. “Fiscale rechtbanken”, zegt Nasser Tahboob, hoofd BTW van de belastingdienst, “bestaan hier niet. Als ik aandring bij het ministerie van Justitie, krijg ik te horen: er is een tekort aan fiscale rechters. Het kost tijd om het Palestijnse Zelfbestuur volledig op te bouwen.”

Intussen wist Tahboob, als ieder ander, dat er in Hebron en Betlehem een levendige handel is in valse BTW-bonnen, waarmee Palestijnen de belastingdienst oplichten. Tahboob kreeg er zo genoeg van - het Zelfbestuur heeft het geld hard nodig - dat hij in 1996 de Inlichtingendienst vroeg er een aantal op te pakken. Daarna, geeft hij toe, liep het uit de hand. “De Inlichtingendienst ging buiten haar boekje. Ik informeerde naar wat er met die mensen gebeurde, en waar het geld bleef. Ze vertrouwden me niet. Ze gingen hun eigen gang.”

Issam Quteini (34) in Hebron kan dat beamen. Hij werkte free-lance voor een Amerikaans radiostation. Op 1 augustus 1996 werd hij opgepakt. Veertien maanden later kwam hij vrij. “Ze (de Inlichtingendienst) beschuldigden me van handel in valse BTW-bonnen en spionage. Een aanklacht heb ik nooit gezien. Ik werd geslagen, ze dreigden m'n familie te deporteren. Toen ik weigerde te bekennen, vroeg districtsaanklager Ibrahim Amr mij 30.000 shekel. Nee, zei ik. Hij begon te onderhandelen over een lager bedrag. Dat doet hij bij iedereen. Hij is op ons geld uit. Velen betalen.” Quteini, die nierstoornissen keeg, kwam als enige op vrije voeten zonder te betalen. Volgens PHRMG-directeur Eid is hij een van de weinigen die niets op hun kerfstok hadden. Maar dat kan Quteini niet bewijzen: volgens BTW-directeur Tahboob zijn alle (ex-)gedetineerden fraudeurs en 'slechte burgers', en er is geen rechtbank waar Quteini die lezing kan aanvechten.

Tahboob, een voormalig economie-professor met een 'schone' reputatie, verdedigt zich: “Moet ik alle fraudeurs laten lopen zolang er geen fiscale rechtbanken zijn?” Toch is hij ongelukkig met de mensenrechtenschendingen die hij, vermoedelijk onbedoeld, in gang heeft helpen zetten. Volgens een ingewijde woedt er een felle ruzie tussen Tahboob enerzijds en de Inlichtingendienst en districtsaanklager Ibrahim Amr anderzijds. Tahboob wil dat zij ophouden met martelen en afdingen, en het geïncasseerde geld naar de belastingdienst overmaken, voorzien van bewijsstukken en namen. De Inlichtingendienst en Amr zeggen dat hij zich niet met hun werkwijze moet bemoeien. Zij willen het geld wel overmaken, maar zonder namen en documenten. “Tahboob”, zegt de ingewijde, “is door hen bedreigd.”

Dat verklaart waarom Tahboob de zaak nooit aan het rollen heeft gebracht in parlement of pers: hij is bang voor wraak. Ook de directeur-generaal van het ministerie van Financiën vroeg de minister herhaaldelijk in brieven om de zaak op hoog niveau af te handelen met de Inlichtingendienst. “Maar de minister”, zei de directeur-generaal vorige week tegen een parlementaire delegatie, “heeft nooit op die brieven geantwoord.”

Een districtsaanklager die met hulp van de Inlichtingendienst mensen martelt en afperst; een minister van Financiën die bang is om de bevoegdheden van zijn ministerie te verdedigen; een minister van Justitie die geen haast maakt met het opzetten van fiscale rechtbanken, laat staan met het afstraffen van zijn eigen districtsaanklager in Jericho - geen enkele Palestijnse institutie lijkt precies te weten waar haar autoriteit begint en ophoudt. Iedereen doet maar wat, niemand controleert niemand.

“Mensen vervangen is niet genoeg om deze praktijken te stoppen”, zegt de ingewijde. “Als het systeem niet verandert, bezwijkt een nieuwe districtsaanklager voor dezelfde verleidingen als zijn voorganger.” Het is het rammelende systeem zelf dat belastingfraude en schendingen van de mensenrechten in de hand werkt: als er geen regels zijn, heerst het recht van de sterkste. De burger geniet geen enkele bescherming, nog afgezien van de vraag of hij zich ergens schuldig aan heeft gemaakt.

De enige die in deze Hobbesiaanse wereld regels kan stellen, of allang had moeten stellen, zeggen de betrokkenen, is Yasser Arafat zelf. Enkel hij heeft controle over de Inlichtingendienst. Tot nu toe heeft Arafat niet thuis gegeven. Onafhankelijke instituties, zegt men, zijn niet in zijn belang, omdat ze hem kunnen overrulen en zijn almacht uithollen. Velen hopen dat hij alsnog actie onderneemt, als morgen het rapport over de belastingkwestie verschijnt. Maar Zeen Brigith in Bet Omar, die eens accountant was, heeft al geen illusies meer. “Alles is hier te koop. Palestina wordt door dieven geregeerd.”