Management-trainees: kroonprinsen of zwabberaars?; Warmlopen langs de zijlijn

De Rijksoverheid begint in september met traineeships voor jonge academici en HBO'ers. Bij Aegon moeten ze niets hebben van zo'n 'eliteclubje'. ING start met een selecte groep een internatio- naal management traineeship. Buitenlandse zaken zwakt het diplomatenklasje juist af. Is een traineeship of eliteklasje nu in of uit en wat is de waarde ervan?

Bij de facilitaire dienstverlener Facilicom kun je trainee schoonhouden worden. Bij ING onder meer commercieel Internettrainee of internationaal management trainee. KLM biedt een traineeship volgens het corporate management programma. Uiteindelijk moeten uit al deze traineeprogramma's topmanagers voortkomen. Bij Shell gaat het weer anders: “Traineeship? Die kreet zegt mij als zodanig niets. Trainees kennen wij niet. Maar eigenlijk zijn de eerste vijf jaren bij Shell één groot traineeship.”

Management traineeships zijn er in vele soorten en maten. Een eenduidige omschrijving ervoor is niet te geven. Het ene bedrijf vindt dat trainees over afdelingen moeten rouleren, cursussen moeten volgen en examens moeten doen. Het andere bedrijf wil de trainee 'gewoon' op een functie laten werken onder het motto 'training on the job'. De student heeft tijdens zijn studie tenslotte al voldoende in de boeken gezeten.

Volgens Van Dale is een trainee 'iemand in opleiding', een kaderleerling die een salaris krijgt. Bud Bickes van het loopbaancentrum van de Erasmusuniversiteit ziet traineeships als een beschermde start van de carrière. “Het is warmlopen langs de zijlijn.” Voor het bedrijf zijn trainees jonge werknemers waar ze nog aan kunnen kneden. “Trainees kunnen helemaal gevormd worden naar hoe het bedrijf ze wil hebben”, zegt Bickes. “Het zijn de grote bedrijven die zich dit kunnen permitteren. In het midden- en kleinbedrijf ontbreekt het vaak aan geld en aan mensen die trainees kunnen begeleiden. Trainees leveren vaak de eerste twee jaar nog geen cent op.”

Veel grote bedrijven hebben een jarenlange ervaring met traineeships. Heineken werkt er al twintig jaar mee. “Wij hebben voor onze vijfentwintig trainees jaarlijks een individueel programma”, aldus recruiter Hugo de Haas van Dorsser. “De trainees krijgen kleine projecten waarbij de baas van de afdeling als coach fungeert.” Ook KLM zet trainees in bij vier verschillende projecten, maar spreidt deze uit over twee jaar. De projecten moeten van begin tot eind worden gemanaged door de trainee. “Het traineeship is een echt kennismakingstraject, maar het is ook een proeftijd van twee jaar. Als na twee jaar blijkt dat je geen goede manager bent, moet je opstappen”, waarschuwt recruiter Pieter Hoekstra.

Net als bij KLM en Heineken rouleren bij het Amsterdamse reclame- en communicatiebureau YNR Group (350 medewerkers) trainees over verschillende afdelingen van het bedrijf. “Omdat klanten steeds professioneler worden en vragen om breed ontwikkelde communicatie-adviseurs moeten we medewerkers opleiden die over de muren van de onderdelen van het concern heen kunnen kijken, aldus personeelsmanager Hans Kroes. “Alles op het gebied van communicatie is in huis. Het ontbreekt alleen aan personeel dat van alles weet. De trainees zijn de eersten die de hele organisatie door kunnen.”

Voor directeur personeelsbeleid Kees Intven van Aegon is een traineeship niet meer van deze tijd. Volgens Intven is het een periode waarin de hoogopgeleide jonge arbeidskracht géén vaste plaats heeft in de organisatie. “De opleiding en introductie staan dominant ten opzichte van het werk. De trainee wordt in een groepje nieuwelingen opgenomen en behoort tot de afdeling management development. Dat wat hij moet bereiken staat vast, namelijk het topmanagement. De trainee maakt vrij van dagelijkse zorgen kennis met waarden en normen van het bedrijf. Het is een eliteclub met ongefundeerde privileges”, aldus Intven.

Personeelsmanager A. Boon van Asea Brown Boveri (ABB) stoort zich eveneens aan het ophemelen van management-traineeships. “Management-traineeships zijn flauwe lokkertjes van bedrijven. Je kunt nooit iemand van wie je nog niet weet hoe hij werkt, een managementpositie beloven. Een jonge medewerker moet ervaring opdoen om de geschiktheid voor het management te kunnen ontdekken. Het staat oneerbiedig tegenover je personeel als je zo'n nieuweling als de toekomstige baas binnenhaalt. Onlangs kwam hier een jongen langs die solliciteerde naar de functie van trainee. Dat kan toch niet, traineeships worden opgehemeld.”

Een traineeship lijkt toegevoegde waarde te geven omdat het nieuwe medewerkers door de gehele organisatie laat werken. Samenwerking tussen onderdelen wordt hiermee gestimuleerd. Directeur personeelsbeleid T. Buursma van tankopslag- en scheepvaartconcern Van Ommeren moet echter niets hebben van het rouleren van zijn jonge arbeidskrachten. “Dat bedrijfstoerisme vinden wij maar niets. Eerst moet je een vak leren, daarna komt dat switchen van divisies wel.” Van Ommeren plaatst de tien jaarlijkse nieuwkomers, die hij wel trainees noemt, direct op een functie. Om te beginnen moeten ze wel twee weken de ploegendienst op de tankopslag in. Pas na het tweede jaar volgt een managementopleiding.

Ook bij Cargill, een fabrikant van grondstoffen voor levensmiddelen, moet eerst een vak geleerd worden maar heten de starters wél trainee. “Ik heb eigenlijk nooit begrepen waarom mensen bij Cargill trainee genoemd worden. Ik was na twee maanden verantwoordelijk voor de verkoop van zetmeel in de Benelux”, aldus oud-Cargill commercieel trainee Peter van Deursen in de wervingsbrochure. Een trainee bij een grote management consultant mist juist die verantwoordelijkheid. “Op deze functie zit ik zeker drie jaar. Maar verantwoordelijkheid krijg ik niet als trainee. Dat ik trainee ben, merk ik eigenlijk alleen aan borrels en andere activiteiten na het werk.”

Buitenlandse Zaken houdt nog wel een diplomatenklasje aan maar geeft meer mensen van het ministerie de mogelijkheid om door te stromen naar de diplomatieke dienst. Voorlichter F. de Bruin: “Het klasje is voor de specialisten van wie we eisen dat ze volledig kiezen voor het diplomatieke werk. De opleiding daarvoor is korter geworden en zeker niet meer zo elitair als twintig jaar geleden. Vroeger waren de diplomaten parachutisten die 'van boven af' op het werk werden neergelaten. Nu gaat dit veel geleidelijker in de loop van de carrière en is de opleiding afgestemd op ervaring van de ambtenaar.”

De behoefte bij ministeries aan medewerkers die over muren kunnen kijken heeft dit jaar geresulteerd in een traineeship van de rijksoverheid. In september start een groep van 140 trainees. Projectleider Johan Maassen: “Omdat we in de top veel mensen zagen wisselen van ministerie wilden we aan de basis het personeel ook mobieler maken. Daarom beginnen we met een traineeship waarin toekomstige beleidsmedewerkers in twee jaar op twee ministeries werken.” De trainees moeten bij de overheid net als andere werknemers beleidswerk doen. Het veranderen van ministeries onderscheidt hen. “Ze worden niet gezien als kroonprinsjes”, aldus Maassen. De overheid wil met een traineeship haar imago wat oppoetsen. “Traineeships zijn aantrekkelijk voor afgestudeerden.”

De grote verscheidenheid blijkt ook uit de traineeships bij de beleggers van Robeco en bij IT-bedrijf Oracle. Bij Robeco wordt de nieuweling aan de hand van een ervaren kracht meegenomen door het bedrijf. “Wat de wereld onder traineeship verstaat is hier droogzwemmen”, volgens personeelsmanager M. de Zwart. Ons traineeship bestaat uit meelopen met ervaren mensen, kijken en luisteren en 'spelen' als junior belegger zonder portefeuille.” IT-bedrijf Oracle stuurt commerciële trainees eerst twee jaar naar de Europese telesales-afdeling (een soort call center) in Dublin. Oracle heeft geen management-traineeship. “Daar hebben we geen behoefte aan, we scholen permanent, dat hoeft niet in een klasje”, aldus recruiter A. Verkleij.

Ondanks een start in een opleidingstraject mag volgens hoofd recruiting Hans Tabbernal van ABN Amro het traineeship niet worden gezien als het uitstellen van het maken van een keuze voor de toekomst. “Een traineeship is niet het kopen van wat extra tijd, je moet vooraf al weten wat je wil, en waarom.” Volgens Ad Boon van ABB zijn traineeships geschikt voor mensen die nog niet goed weten wat ze willen. “Je kan het bedrijfstoerisme noemen en dat zien als 'aanzwabberen', maar toerisme is óók nieuwe dingen leren kennen, net als andere culturen en landen. Iemand al in zo'n vroeg stadium als kroonprins bestempelen is echter verkeerd.”

Traineeships lijken voor veel afgestudeerden een zinvolle besteding van de eerste werkjaren. Maar ook als de startfunctie niet de titel traineeship heeft, kan in feite hetzelfde gedaan worden binnen het bedrijf. Of het traineeship blijkt de wervende naam te zijn voor de eerste paar jaar op een functie. “Wat het ene bedrijf een traineeship noemt vinden wij een cursus”, aldus een medewerker van KLM. “En garantie biedt het traineeship niet.”

Over aanzwabberen gesproken: een trainee bij Facilicom gaat eerst twee weken op 'sopstage'. De veelbelovende nieuwe kracht moet met de schoonmaakploeg aan het werk. Volgens het schoonmaakbedrijf reageren veel vrouwen op de onlangs geplaatste advertentie. Via de functie van objectleider van steeds grotere panden wordt de schoonmaker (m/v) uiteindelijk districtsmanager of directeur. Maar dan moet hij of zij veel goed werk afleveren. Vanaf de eerste zwabberdag.