Dominee van Westerkerk belaagd door critici

Sinds dominee N. ter Linden afscheid nam van de Westerkerk in Amsterdam, is zijn opvolger, dominee Fokkelien Oosterwijk, onder vuur komen te liggen van leden van haar gemeente.

AMSTERDAM, 20 AUG. De Nederlandse hervormde Westerkerk aan de Amsterdamse Prinsengracht, een populaire trekpleister voor toeristen en gelovigen, wordt geplaagd door scherpe, interne tegenstelling.

Het comité 'Red de Wester' zette gisteren op een bijenkomst voor de media uiteen hoe slecht het de Westerkerkgemeente is vergaan sinds de fameuze dominee N. ter Linden in 1995 vertrok en in oktober van datzelfde jaar werd opgevolgd door dominee Fokkelien Oosterwijk, een hervormde predikante uit Maastricht.

Van enig respect of waardering voor de “zich dominee noemende juffrouw” blijkt bij het comité 'Red de Wester' geen sprake te zijn. We kunnen niet anders dan denigrerend over haar spreken, zegt de voorzitter van dit comité, de Amsterdamse bedrijfsadviseur A.R.F. van Commenée, die de omstreden predikante nog nooit heeft ontmoet, noch ooit een door haar geleide kerkdienst heeft bezocht.

“Schokkende onthullingen” had Van Commenée in het vooruitzicht gesteld. Het bleef echter bij de mededeling dat de vroegere dominee van de Westerkerk Ter Linden niet meer in de Wester wil preken, omdat hij zich “steeds meer vervreemd is gaan voelen” van de wijze waarop de huidige kerkenraad leiding geeft aan de veelkleurige gemeente die hij zoveel jaren heeft gediend. Toch hoopt Ter Linden dat er een moment komt dat hij weer onbevangen in de Westerkerk kan voorgaan.

Net als Ter Linden hebben ook andere gastpredikanten - deels op zijn aandringen - aangekondigd in de naaste toekomst geen preekbeurten in de Westerkerk te zullen vervullen. Dat zou er volgens Van Commenée uiteindelijk toe zou kunnen leiden dat de huidige predikante, die naar zijn zeggen een 'drankprobleem' heeft en bij een begrafenis wel eens op een verkeerde begraafplaats zou zijn verschenen, het veld ruimt.

Erg sterk lijkt het comité niet te staan. We zijn aan de verliezende hand, zegt zijn voorzitter. “We hebben de bezwaar- en beroepsprocedure over het functioneren van dominee Oosterwijk verloren, we kunnen geen kant meer uit. Deze bijeenkomst is het laatste wat we nog hebben. We zinnen nog op acties, maar het zou niet verstandig zijn nu al te vertellen hoe die er uit zouden kunnen zien. Dat begrijpt u wel.”

Al met al is er volgens Van Commenée vrijwel niets overgebleven van de eens zo roemruchte Westerkerk en van de Westerkerkgemeente. “Waar eens al voor het zondagse luiden van de klokken drommen mensen in de rij stonden te wachten om naar de woorden van dominee Visser of Ter Linden te gaan luisteren en naar de oorstrelende klanken van de organisten Simon C. Jansen of Jos van der Kooy, zo strompelt er nu nog slechts een eenzame gelovige, soms met de moed der wanhoop de kerk binnen. Met het trieste resultaat dat, waar bijna drie jaar geleden bij een zondagse dienst nog een gemiddeld bezoekersaantal van circa achthonderd werd gehaald, er nu - bij de laatste preekbeurt voor de vakantie van dominee Fokkelien Oosterwijk - nog maar honderdvijftig bezoekers aanwezig waren. Een treurig diepterecord sinds veertig jaren. En waar eens drommen toeristen naar de kerk kwamen, blijft de deur van de Wester nu gesloten. Waar eens vrijwilligers mensen dagelijks van harte welkom heetten, komt men nu meestal voor een gesloten deur.”

Niet iedereen is zo somber gestemd en zo laatdunkend in zijn uitspraken als de voorzitter van het reddingscomité. Naast hem zit mevrouw W. Zeven, de oprichtster van het comité. Ook zij heeft ernstige grieven tegen dominee Oosterwijk, vooral waar het gaat om haar “autoritaire en onbehouwen” manier van optreden, maar: “preken kan ze”. Zeven: “Als de beste! Inderdaad, ze komt soms te laat of op een verkeerde plek bij huwelijksdiensten of begrafenissen, maar als ze er eenmaal is, doet ze het geweldig. Dat moet wel gezegd worden. Destijds was ik reuze blij met haar komst, maar toen begon het. Ik kan echt niet meer het onrecht verdragen van de manier waarop ze met mensen omgaat en mensen tegen elkaar opzet.”

Op de vraag of het kerkbezoek werkelijk zo sterk is teruggelopen als de leden van het comité suggereren, is geen duidelijk antwoord te krijgen. Officiële tellingen zijn er niet. Ruwe schattingen wijzen uit dat de kerkgang is afgenomen sinds dominee Oosterwijk naar Amsterdam kwam, maar bij gerenommeerde gastpredikanten zouden de bezoekersaantallen niet veel hoger liggen.

Van Commenée en de zijnen zouden 'de juffrouw' en haar clan (de huidige kerkenraad) nog liever vandaag dan morgen zien vertrekken. Vooralsnog lijkt dat, ook al door de ingewikkelde kerkjuridische structuur, zeer onwaarschijnlijk. Van hogerhand kan niet worden ingegrepen in het geval van problemen in een lokale gemeente. In het geval van een crisis kan het voorkomen dat een voorganger uiteindelijk zijn of haar werk niet meer kan doen, maar het komt vrijwel nooit voor dat een gewijde voorganger wordt afgezet.

Het probleem voor dominee Oosterwijk is volgens een ingewijde dat zij nu wordt belaagd door een actiecomité dat zo bijzonder weinig niveau heeft.

De kerkenraad van de Westerkerk heeft gisteren laten weten zich volledig van de uitlatingen en “de valse insinuaties” van Van Commenée te distantiëren.

Met zijn “boosaardige aanval” zou hij de grenzen van het betamelijke wel heel ver hebben overschreden. Ook acht de kerkenraad zich gesteund door een grote meerderheid van de Westerkerkgemeente om de zaken weer in goede banen te leiden.

Dominee Fokkelien Oosterwijk wilde niet reageren. Zij verwees naar de verklaring van de kerkenraad.

    • Frits Groeneveld