'Zorg onder dwang mag niet, maar toch moet het soms'

Vastbinden, het onder dwang toedienen van kalmeringsmiddelen - in verzorgingshuizen is het illegaal, maar door de toegenomen werkdruk steeds vaker noodzakelijk.

DEN HAAG, 19 AUG. Vrijheidsbeperkende maatregelen tegen de wil van de bewoners in. Directeur J. van der Pas van verzorgingshuis Bezuidenhout in Den Haag kent het probleem. “Sommige bewoners hebben zwerfneigingen en gaan zonder toestemming de deur uit. In het begin gaat dat goed, dan komen ze zelf terug of je stopt een briefje in hun zak met het adres van het verzorgingshuis erop. Maar er komt een punt dat je ze binnen moet houden, omdat het te gevaarlijk wordt. Daar botst je zorgplicht met de wet- en regelgeving, want dat mag niet”, aldus Van der Pas.

Zonder toestemming van de patiënt worden in verzorgingshuizen steeds vaker mensen onder dwang behandeld. Dat kan variëren van het gedwongen gebruik van een bepaald medicijn, bijvoorbeeld een kalmeringsmiddel, tot het 's nachts vastbinden van patiënten op hun bed, omdat ze anders een gevaar voor zichzelf vormen. Allemaal behandelwijzen die op dat moment noodzakelijk zijn.

Maar verzorgingshuizen mogen mensen niet onder dwang behandelen, zo staat in de Wet bijzondere opneming psychiatrische ziekenhuizen (BOPZ). Alleen binnen verpleeghuizen wordt het nemen van vrijheidsbeperkende maatregelen tegen de wil van de betrokkene gelegitimeerd. In verzorgingshuizen is het personeel daar niet voor opgeleid en de tehuizen zijn er niet voor toegerust. Formeel zijn dat dus illegale behandelingen.

“Niet dat er sprake is van vreselijke misstanden, maar het kan natuurlijk niet”, meent J. Verhoeff, Hoofdinspecteur voor de Gezondheidszorg.

Het is een bekend probleem, waar in eerste instantie al een oplossing voor gevonden leek te zijn. Verbouw verzorgingshuizen zodanig dat ze taken van verpleeghuizen kunnen overnemen en zorg voor voldoende geschoold personeel.

Het probleem met de illegale gedwongen behandelingen ontstaat echter doordat de 'ombouw' van verzorgingshuizen naar verpleeghuizen niet naar wens verloopt. Volgens de IGZ ontbreekt vaak de juiste deskundigheid bij het management en het personeel om dit proces goed te laten verlopen. “De zogenoemde zorgzwaarte in de verzorgingsinstellingen wordt steeds groter door de groeiende wachtlijsten en door de uitgebreidere zorg die de bewoners van dergelijke tehuizen nodig hebben”, zegt Verhoeff.

Volgens hem weet de minister van Volksgezondheid van het probleem en wordt er “gewerkt aan een oplossing”. Verhoeff: “Totdat er wat veranderd is kunnen we niet anders dan incidentele gevallen van dwangbehandeling toestaan. Maar als het structureel wordt en mensen bijvoorbeeld continu 's nachts vastgebonden moeten worden, dan grijpen we in. Dan moet er met spoed gezocht worden naar een BOPZ-plaats.”

De zogenoemde ambulante dwangbehandeling lijkt de oplossing voor het probleem van de illegale dwangbehandeling. Als de verbouw te lang op zich laat wachten, moeten de taken en zorgmogelijkheden van de verzorgingshuizen maar uitgebreid worden, zo luidt hier de redenering. Daar moet dan echter wel een wetswijzigng voor komen. Of beter nog, een aparte wet.

Door een verruiming van de bevoegdheden van verzorgingshuizen en door het loslaten van de zogenoemde locatiegebonden behandeling krijgen verzorgingshuizen en mensen die in de thuisopvang zitten, de bevoegdheid om bepaalde behandelingen uit te voeren. Gedwongen verhuizingen die de druk op de wachtlijsten verhogen, zijn dan niet meer aan de orde.

Verhoeff: “Nu zitten we soms met de situatie dat een ouder echtpaar in een verzorgingshuis uit elkaar gehaald moet worden als bijvoorbeeld een van hen een BOPZ-plaats nodig heeft. Als de wet verruimd wordt, kunnen ze bij elkaar blijven en kan de noodzakelijk zorg gewoon in hun verzorgingshuis gegeven worden.”

Volgens directeur Van der Pas van verzorgingshuis Bezuidenhout kan een aparte wet die vrijheidsbeperkende maatregelen binnen verzorgingshuizen legitimeert, alleen werken als daar ook voldoende geld en goed opgeleid personeel tegenover staat. “Maar een tussenoplossing zou ook kunnen. Waarom niet een bepaalde afdeling binnen een verzorgingshuis gesloten verklaren? De mensen daar mogen wel vrij rondlopen in hun kamer en in de gangen, maar de afdeling is gesloten. Dat kost minder en legt minder druk op het personeel in verzorgingshuizen.”