Zimbabwe trotseert Z-Afrika

Zuid-Afrika is momenteel bezig met een diplomatiek offensief om de oorlog in Congo te beëindigen. Zimbabwe wil actie.

JOHANNESBURG, 19 AUG. Tussen Zuid-Afrika en enkele andere landen in de regio bestaan grote verschillen van mening over de te volgen koers tegenover de jongste crisis in Congo. De Zimbabweaanse president Robert Mugabe is voorstander van militaire steun aan de regering van Laurent-Désiré Kabila, maar Pretoria wil hier vooralsnog niets van weten.

De Zuid-Afrikaanse ministers van Buitenlandse Zaken, Alfred Nzo, en Defensie, Joe Modise, verblijven in het gebied van de Grote Meren, waar ze pendelen tussen Rwanda, Oeganda en mogelijk ook Congo, in de hoop een luisterend oor te vinden voor hun pleidooi de strijd te staken. In Kigali en Kampala hebben ze echter te horen gekregen dat de regeringen daar alle beschuldigingen van Kabila over Rwandese en Oegandese betrokkenheid bij de opstand in Congo van de hand wijzen.

De diplomatieke weg die Zuid-Afrika wenst te bewandelen om tot een oplossing te komen voor de 'Congolese kwestie' wordt niet goed begrepen in zuidelijk Afrika. Zuid-Afrika zelf heeft ruime ervaring opgedaan met een vreedzame overgang van onderdrukking naar vrijheid. Het land is nu één van de weinige volwaardige democratieën in de regio. Maar president Nelson Mandela heeft inmiddels wel geleerd dat het Zuid-Afrikaanse concept niet eenvoudig valt te exporteren naar buurlanden. Vorig jaar poogde Mandela in eigen persoon een vreedzame regeling te treffen tussen de toenmalige president van Zaïre (nu Congo) Mobutu en rebellenleider Kabila. Maar zelfs Mandela, met zijn bijna onbegrensde morele autoriteit, had niet genoeg gezag; de rebellen verdreven Mobutu met geweld, van een dialoog wilde Kabila niets weten.

Nu Kabila op zijn beurt onder vuur ligt van opstandelingen, poogt Pretoria andermaal een 'goed gesprek' op gang te brengen. Ditmaal is Mandela wel zo wijs niet zelf te komen of zijn 'topdiplomaat' Thabo Mbeki, de vice-president, te sturen. Eerst mogen Nzo en Modise, die beiden niet gelden als hoogvliegers, de mogelijkheden van een diplomatieke uitkomst onderzoeken.

Binnen de veertien leden tellende Zuidelijk-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenschap (SADC), waarvan Congo sinds eind vorig jaar ook lid is, bestaan intussen grote meningsverschillen over de benadering van de jongste crisis. Terwijl de lidstaten Zuid-Afrika, Tanzania en Mozambique aan de diplomatieke weg de voorkeur geven, zijn anderen, met name Zimbabwe, Namibië en Angola de militaire optie toegedaan. Kabila heeft de SADC gevraagd om militaire steun. De Zimbabweaanse president Mugabe suggereerde gisteren dat er “er in de regio bereidheid bestaat” zulks te doen. Opvallende afwezige in Harare was Joe Modise, Zuid-Afrika volstond met het sturen van een diplomaat. Dit wijst op een politieke verwijdering tussen Harare en Pretoria. Vorige week organiseerde Mugabe in Victoria Falls een top met zeven Afrikaanse leiders over Congo, waarvoor hij Zuid-Afrika niet uitnodigde. Zimbabwe is voorzitter van de veiligheidscommissie van de SADC, een positie die Zuid-Afrika tot groot ongenoegen van Mugabe ter discussie heeft gesteld.