'Ziel van Liempde is weg'

Een groot aantal steden en dorpen, in het bijzonder in Brabant, Limburg, Zeeland en Drenthe, heeft de laatste jaren met een herindeling te maken gehad met vaak pijnlijke gevolgen.

LIEMPDE, 18 AUG. Een stralend bruidspaar daalt de trap af van het pittoreske gemeentehuis van Liempde. Terwijl het jonge stel poseert voor de fotograaf, kijken familie, vrienden en nieuwsgierigen vanaf het Raadhuisplein toe. “Trouwen kan hier gelukkig nog”, zegt mevrouw E. van der Velden, die bij restaurant De Koorenschuur staat. “Voor de rest is er in ons gemeentehuis bijna niks meer te doen sinds we bij Boxtel horen.”

Het Raadhuisplein vormt het centrum van Liempde dat 4.500 inwoners telt. Er staan een kiosk, enkele typisch Brabantse boerderijen en een aantal oude bomen.

Het gemeentehuis is een 'servicepunt burgerzaken' geworden. Het is één dag in de week open, op woensdag, van 9.00-12.00 en van 17.00-19.00.

In 1976 is de secretarie naar achteren uitgebreid. Op een vloertegel voor de toen gebouwde zij-ingang van het gebouw staat een welkomstwoord:

Kom binnen in uw huis

alwaar met wet en recht

ook uw zaak wordt beslecht.

(P.A. Smits, mei 1976).

De auteur van deze regels, P.A. Smits (“Pa” voor de Liempdenaren), was achttien jaar burgemeester van het Brabantse dorp, tot hij in 1986 met de VUT ging. Hij heeft zich met hand en tand verzet tegen de dreigende opheffing van zijn gemeente. Al in 1985 - de dichtende ex-burgervader weet het nog precies - togen twaalf bussen vol Liempdenaren onder zijn leiding naar 'de provincie' in Den Bosch om te protesteren tegen de herindeling. “De mensen hier vreesden overvleugeld te worden door Boxtel”, vertelt Smits in zijn huiskamer. “De begroting van Liempde was altijd als eerste binnen in het provinciehuis. Een goed beleid, met prima personeel. Boxtel had geen beleid ... of zeg ik dat een beetje hard?” Hij kijkt naar zijn vrouw. “Nou, het was er in elk geval niet altijd koek en ei.”

Zakenman J. Bakx (74) beaamt het verhaal van Smits. Op financieel gebied had het oude Boxtel zijn zaakjes ronduit slecht voor elkaar, vertelt hij. De kwieke Bakx was een decennium lang voorzitter van het Actiecomité Liempde. Hij wordt de 'Joep van den Nieuwenhuyzen' van Liempde genoemd, omdat hij noodlijdende bedrijven opkoopt en weer gezond maakt. Bakx heeft zijn buik nog vol van de inspraak die was beloofd vóór de herindeling. “Inspraak? Meteen afschaffen. Zo'n herindeling moeten ze voortaan gewoon van boven opleggen. Meepraten haalt niks uit, de bestuurders luisteren toch niet. Het was tien jaar ellenlang gezever.”

Bakx herinnert aan een onafhankelijke enquête die hij in 1990 “uit eigen zak” betaalde. Daaruit bleek zonneklaar dat - als Liempde zijn zelfstandigheid moest prijsgeven - de dorpelingen het liefst bij St. Oedenrode ('Rooi' in de volksmond) wilden horen. En de gemeenteraad wilde dat ook. “We hebben niks tegen Boxtelnaren, maar Liempde had beter bij St. Oedenrode gepast, ook al ligt dat verder weg. Beide dorpen zijn groen, Boxtel is meer een fabrieksplaatsje”, aldus Bakx. In 1992 stelde hij de inwoners gevangeniskostuums (uit zijn textielfabriek) ter beschikking om in Den Bosch te gaan protesteren.

Tot grote ergernis van het katholieke Liempde was het landelijke CDA voorstander van de herindeling, waarbij Boxtel overigens een klein gedeelte in het noord-oosten van de gemeente aan St. Michielsgestel afstond. De christen-democraten hebben zwaar moeten boeten voor hun instemming met de herindeling bij de Tweede-Kamerverkiezingen van 1994: de aanhang in Liempde werd gehalveerd.

Nadat de herindeling op 1 januari 1996 een feit was geworden, is het leven er voor de Liempdenaren niet aangenamer op geworden. “Ons gemeentehuis is gesloten, de ziel van Liempde is weggehaald”, meent ex-burgemeester Smits. Die secretarie was ons centrum, daar was altijd wel wat drukte omheen, herinnert hij zich. “Er was twintig man personeel, inclusief de buitendienst. De burger kende de ambtenaren. 'Zeg Piet, regel dat of dat eens voor me', kreeg zo'n ambtenaar op straat te horen. Er bestond een speciale band. Nu is het allemaal zo afstandelijk.”

De dorpelingen van het (rijke) agrarische Liempde, dat vroeger bekend stond om zijn landbouwtentoonstelling op het landgoed Velden, merken dat zij voor hogere kosten zijn komen te staan sinds de samensmelting met het armere Boxtel. N. van den Berg, docent aan de middelbare agrarische school in Boxtel en secretaris van de stichting Algemeen Belang Liempde: “Ik betaal meer onroerende-zaakbelasting, meer voor de rioolrechten, en de hondenbelasting is hoger dan vóór de herindeling. Voor mij scheelt dat grofweg 100 gulden per maand.” De vuilniszakken, die de inwoners zelf moesten betalen (“twee piek”, zegt Van den Berg) zijn in Liempde vervangen door containers. “Nu halen ze in het dorp een dubbele hoeveelheid huisvuil op”, verzucht hij.

Algemeen Belang Liempde wordt óók getroffen, aldus Van den Berg. De stichting die onder meer Koninginnedag en het sinterklaasfeest organiseert, weet dat haar subsidie omlaag gaat. “Binnen de nieuwe gemeente is afgesproken dat onze stichting tot 2000 dezelfde subsidie krijgt als vóór de herindeling. Eén gulden per inwoner, ofwel 4.500 gulden per jaar. Na 2000 wordt de subsidie met ruim drie mille verminderd.” Zakenman en oud-raadslid Bakx bedong dat hij namens Liempde aan de 'convenantgesprekken' met Boxtel mocht meedoen. “Die gesprekken zijn slecht gelopen”, zegt hij. “Weg leuke subsidies voor de sportclubs. Onze reinigingsrechten waren minder hoog dan in Boxtel. Dat zou tot en met '97 zo blijven, spraken we af. Wat deed de gemeente? Die verlaagde de rechten voor Boxtel in '96 en '97. Gevolg: een tekort van vijf ton waarvoor iedereen later weer moest opdraaien. We zijn bij de neus genomen, ook met ons centraal antennesysteem. Liempde verkocht dat een paar jaar geleden voor 1,2 miljoen aan de PNEM. Dat geld wilde Liempde gebruiken om verafgelegen huizen op het centrale antennesysteem aan te sluiten: de helft van de kosten voor de gemeente, de helft voor de bewoner. Dat is afgeschaft.”

Bakx en de hele dorpsraad van Liempde stapten dit jaar op, omdat tal van hun wensen niet werden gehonoreerd.

Burgemeester J. van Homelen van Boxtel zegt dat de dorpsraad uit “voormalige leden van de Liempdse gemeenteraad bestond, die dingen meenden te kunnen beslissen, terwijl ze alleen mochten adviseren”. Van Homelen merkt op dat het “uitvoerige convenant, bestaande uit 25 punten”, Liempde garanteert dat “die dingen gebeuren waar de mensen prijs op stellen”. “De (nieuwe) dorpsraad bewaakt de uitvoering van het convenant.”

De kritiek van Bakx op de gang van zaken met het centraal antennesysteem wijst Van Homelen af: “We kunnen niet met alle vroegere afspraken rekening houden, niet zomaar allerlei douceurtjes uitdelen.” De burgemeester zegt dat 'Boxtel' alle oog heeft voor Liempde. Hij wijst op de plaatselijke brandweer (“die mag vijf jaar ongestoord functioneren”) en op het pittoreske gemeentehuis: “De mensen weten dat het ten minste tien jaar open blijft.” Maar de openstelling is heel beperkt.

Aan de zijkant van het gemeentehuis hangt het blauwe wapen van Liempde met de tekst:

Het eigen schild - van kracht ontdaan

zal in de geest slechts voort

bestaan.

(P.A. Smits, 31 december 1995)