'Is de roebel gehalveerd? Jammer dan'

De verrassende de facto devaluatie van de Russische roebel was gisteren in de straten van Moskou nauwe- lijks aanleiding tot paniek. “Ik was net te laat met het ruilen van m'n roebels. Nu ben ik alles kwijt. Jammer dan.”

MOSKOU, 18 AUG. De Moskouse Kentucky Fried Chicken was gisteren gesloten. Zo ook Pizza Hut. Een bordje op de deur: “Restaurant gesloten om technische redenen, de directie.” Financieel-technische redenen? “Is dit het gevolg van de roebeldevaluatie?' vroegen de klanten zich af.

Zeker, sommige Moskovieten zijn overstuur. De bejaarde Jelena Filimonova was zelfs ontroostbaar. Twee weken geleden verkocht ze haar flat voor 30.000 roebel, omgerekend tienduizend gulden. Toen ze op radio Echo Mosvki hoorde dat de waarde van haar spaargeld binnen enkele dagen, of uren, kon slinken tot de helft, was ze meteen op de bus gestapt naar de Most-bank aan de Tverskaja-straat. “Nee”, had de lokettist gezegd. “U kunt uw geld niet in dollars opnemen.”

Er waren rijen - een fenomeen dat de laatste jaren opvallend afwezig was in het straatbeeld van Moskou. Er waren ook wisselkantoren met de rolluiken omlaag. Bankomat-automaten met op het scherm: “Buiten gebruik”. Her en der haastte iemand zich op een drafje door het verkeer, op zoek naar een loket voor de aanschaf van 'buksy' - zoals de dollar in Russo-Amerikaans slang wordt genoemd.

Maar was er sprake van paniek? “Ik heb de hele vorige week tegen mezelf gezegd: ruil je roebels om voor het te laat is”, zegt Dmitri, een bioloog die in de handel zit. “Nu ben ik de klos. Jammer dan.”

De 82-jarige Olga, een scheikundige die haar schamele pensioen graag in dollars had opgenomen, reageerde met dezelfde Slavische gelatenheid. Ze stond in de rij bij de Sberbank, de enige die dollars verkocht voor 7.5 roebel (anders dan zwarthandelaren die 9,5 vroegen), maar voor dat ze aan de beurt was waren de dollars op. “En wat heb je toen gedaan?” vroeg haar dochter. Wat kon ze doen? Het loket ging dicht. Met natte ogen had Olga's dochter gezegd: “Ach, jullie oudjes zijn er aan gewend dat je beroofd wordt!”

Maar wat de lauwe reactie van de Russen nog het best verklaart, meer nog dan gewenning of gelatenheid, is de tijd van het jaar. In augustus 1991 greep een handvol coupplegers de macht terwijl de toenmalige Sovjet-Unie partijleider Gorbatsjov, net als bijna iedereen, met vakantie was.

Pagina 15: Russen ontwaakten in ander Rusland

De Russen die het kunnen betalen zijn aan het tax-free 'shoppen' in Dubai, of ze drinken gin-tonic aan de Costa Brava, al dan niet met tonic; de rest is groente aan het verbouwen op een lapje grond buiten de stad.

De boodschap van de Kommersant Daily: “U bent maandag wakker geworden in een ander land”, heeft bijna niemand bereikt. Net als het advies aan de lezers: “Koop geen dollars, de koers is te hoog; laat je niet in roebels uitbetalen als je een valuta-rekening hebt; pleeg uw langgeplande aankopen van geïmporteerde waren (wasmachines, ijskasten) nog vandaag (morgen kan de prijs dertig procent hoger zijn).”

De prijs van een Aeroflot-vliegticket was gisteren al met 15 procent gestegen. En in de 'De Virtuele Wereld', een elektronicazaak op het Plein van de Proletariër, waren de prijskaartjes van de flat-panel tv's even verwijderd. “We krijgen telkens nieuwe prijzen door”, zo legde een verkoopster uit. Op Moskous grootste elektronicamarkt, waar dumppartijen zo uit de vrachtauto worden verkocht, ging de prijs van een tv “sneller omhoog dan je kunt zappen”, aldus een handelaar.

Maar wat kan dat de arbeiders van de tractoren-fabriek schelen die hun loon krijgen uitbetaald in potten zout-zure augurken? Of de werkneemsters van de 'kippenfabriek' in Ljoebertsi, die voor hun arbeid iedere week een pallet eieren krijgen?

Het is dan ook moeilijk te zeggen of de val van de roebel inderdaad een hete herfst vol volksprotest in gang zal zetten, zoals de communisten beloven. “De regering is failliet”, verklaarde hun leider, Zjoeganov, die een afzettingsprocedure tegen president Jeltsin wil starten.

Maar in het statige gebouw van de Doema bleek ook dat zij hun persoonlijke belangen voorop stellen: de volksvertegenwoordigers van de oppositie, nationalisten en communisten, verdrongen zich bij het inpandige filiaal van de SBS-Agro bank om zoveel mogelijk dollars op te nemen. En toen de dollars op waren, kochten ze Engelse ponden. Alleen Duitse marken werden geweigerd, uit principe tegen de erfvijand.