Zomervulling

Veertig jaar geleden schreef de 17-jarige Wim van Kooten in de schoolkrant van het Christelijk Lyceum in 't Gooi het gedicht Geen bezoek, geen bloemen. Het ging over een blinde harpspeler uit het graf van Pa-ater-em-heb, in het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden, het beschreef de dagjesmensen die overdag naar hem kwamen kijken, en het eindigde zo: “Soms zegt men, buiten de bezoekuren / - man, ik moet het hem nog zien doen - / opent de harpenaar zijn ogen / en speelt en bezingt / de glorie om het nieuwe rijk / de memphis blues.” Dat werd destijds goed genoeg bevonden voor Een 10 voor de 10-ers, de jaarlijkse bundeling van teksten uit schoolkranten.

Gisteravond pakte de 57-jarige Willem van Kooten aan het slot van Zomergasten zijn beduimelde exemplaar van 'de dikke Komrij' van de grond en las toonloos de laatste vier regels voor van het gedicht De tuinman en de dood. Maar wat er verder is geworden van de dichterlijke jongeman die ooit in hem schuilde, bleef vier uur lang in het vage. Via een succescarrière in de muziekindustrie is Van Kooten ondernemer en miljonair geworden. Volgens zijn eigen slordige schatting heeft hij veertig tot vijftig bv's, waaronder een golf resort in aanbouw (170 hectare in de Algarve), een vuilnisbelt in Florida en een pijpleidingenfabriekje in IJsland. “Maar wat ben je nou echt zelf?” probeerde Hanneke Groenteman tenslotte nog. “What makes Sammy run?” vertaalde Van Kooten de vraag, en hij zei: “Ja, dat weet ik óók niet.”

En zo ging het steeds. Waarom maakte de brand in een kerk in Zutphen in 1948 zo'n diepe indruk op hem? “Dat weet ik niet.” Waarom wilde hij een stukje over Slauerhoff zien? “Ja, rare man ook.” Waarom is hij zó enthousiast over Jopie Moesman dat hij acht van diens schilderijen heeft gekocht? “Ik wou dat ik 't wist. Ik zie dat en ik denk: ja, Moesman.”

Van Kooten zal ongetwijfeld op heel wat VPRO-kijkers de indruk van een loze praatjesmaker hebben gemaakt, grossierend in losse jeugdsentiment-feitjes en muurtegelspreuken, jolig op een ouderwets-studentikoze manier en niet geneigd tot enige vorm van introspectie in het openbaar. Zelf had ik wel aardigheid in hem, met zijn laconieke onverstoorbaarheid en zijn onverzettelijke meningen over de issues die hem ter harte gaan: het waterbeheer, de snelle ondergang van Sport 7 en de verkwanseling van onze kabelnetten aan buitenlandse belangen (“de infrastructuur van de toekomst”). Bovendien had hij een levendig, afwisselend assortiment aan archiefmateriaal te bieden - van de prachtige Polygoon-beelden uit het begin tot het absurdisme van André van Duin.

Zomergasten is tien jaar geleden (door Krijn ter Braak) bedacht als een aardige, niet te dure zomervulling, waarbij tegenover elke gast een andere interviewer zou zitten. De presentator was dus ondergeschikt aan de formule, en Hanneke Groenteman heeft zich daarin, zo te zien, met groot gemak geschikt.

Buitengewoon gezelschap, het zomerse zaterdagavondprogramma van Inge Diepman, lijkt mij een voorbeeld van het tegenovergestelde. Meestal gaat het in Hilversum immers andersom: eerst hebben ze een presentator, bij wie vervolgens een programma moet worden bedacht.

In dit geval staat de presentatrice wekelijks voor de taak een milieu te portretteren, dat veel beter met andere middelen in beeld kan worden gebracht. De afdeling verslaafdenbegeleiding in de gevangenis Nieuw Vosseveld in Vught vráágt om een fly on the wall-documentaire, waarin de camera aandachtig registreert hoe zwaar het voor de gevangenen is om weer op het rechte pad te komen. Inge Diepman moest dat karwei in een talkshow-formule klaren, aan een tafel in de luchtplaats. Ze deed dat lang niet slecht, maar zag zich gedwongen haar aandacht over haar diverse gasten te verdelen, zodat het resultaat toch onbevredigend bleef.

Twee keer begonnen ze, zonder haar tussenkomst, aan een onderlinge discussie over oorzaken en gevolgen van hun detentie. Toen was het even spannend. Maar lang kon Inge Diepman dat niet laten duren; de formule is nu eenmaal voor háár bedacht en niet voor de gasten. Wij, buiten Hilversum, vinden dat de omgekeerde wereld. Hilversum denkt daar anders over.