CDA buigt zich over nederlaag bij jongste verkiezingen; Op zoek naar eigen leer

Het CDA is alsnog begonnen aan een fundamentele analyse van de nederlaag bij de verkiezingen voor de Tweede Kamer op 6 mei.

DEN HAAG, 17 AUG. PvdA-senator Th. Wöltgens gaat het verst. Het CDA zou volgens de oud-fractievoorzitter moeten durven nadenken over zijn eigen opheffing, en in elk geval gesprekken moeten aanknopen met PvdA en GroenLinks over verregaande vormen van samenwerking.

In het vorige week uitgekomen zomernummer van Christen Democratische Verkenningen, het blad van het Wetenschappelijk Instituut voor het CDA, schrijft Wöltgens dat er wel degelijk een eigen christelijke politieke leer bestaat. Hij betwijfelt echter of daar nog een aparte partij voor nodig is, nu de katholieke en protestantse emancipatie is voltooid. Door gesprekken aan te knopen met de PvdA en GroenLinks kan de mislukte 'doorbraak' uit 1946 (toen socialisten en christenen ook wilden samengaan), alsnog gestalte krijgen, denkt Wöltgens. Partijpolitieke vernieuwing hangt volgens hem in de lucht.

De sociaal-democraat is één van de 21 scribenten die zich buigen over de verkiezingsnederlaag en toekomst van het CDA. De redactie vroeg niet alleen buitenstaanders zoals Wöltgens en Natuur en Milieu-directeur A. van den Biggelaar maar ook CDA-insiders (oud-minister E. Hirsch Ballin, Tweede-Kamerlid H. Hillen, partijvoorzitter H. Helgers) naar hun mening.

Net als Wöltgens is de Nijmeegse politicoloog C. van Kersbergen somber gestemd over de toekomst van de christen-democratie. Niet alleen de secularisatie geeft hem daar aanleiding toe. Ook het feit dat de christen-democratie haar rol als bemiddelaar tussen de belangen van kapitaal en arbeid kwijt is, brengt hem tot die conclusie. Nu PvdA en VVD, als politieke representanten van arbeid en kapitaal, zelf goed in staat blijken die belangen te verzoenen, staat het CDA structureel buiten spel, schrijft Van Kersbergen.

Scribenten die wel toekomst voor het CDA zien, zijn verdeeld over de te volgen koers van de partij. Overeenstemming bestaat er nog wel dat de partij zich moet blijven afficheren als christelijke partij, omdat anders de trouwe kerkelijke achterban wegloopt en het lang niet zeker is dat daar niet-kerkse kiezers voor terugkomen, zoals de Nijmeegse sociologe A. Need stelt. Bovendien wijzen diverse auteurs erop dat op 6 mei juist veel kerkelijke kiezers op andere partijen dan het CDA hebben gestemd. Sterker nog: voor het eerst in de geschiedenis zijn er meer katholieken die voor de PvdA kozen dan voor het CDA. Het kan voor het CDA electoraal dus profijtelijk zijn te proberen kerkelijke kiezers terug te winnen.

Vervolgens beginnen echter de problemen. Wil het CDA zich als moderne politieke partij positioneren, dan heeft het wel degelijk last van dat christelijk imago. “Mensen zijn het met ons eens, totdat ze horen wie we zijn” zo vat J.W. Wits, voorlichter van de rooms-katholieke kerk en redactielid van Christen Democratische Verkenningen het 'imago-probleem' van het CDA samen. Hij flirt dan ook met de gedachte de C uit de naam van de partij te schrappen, maar verwerpt die om eerder genoemde redenen toch.

Ter compensatie van het oubollige imago moet het CDA proberen met veel moderne communicatietechnieken jongere kiezers te trekken, aldus Wits. “Het gaat hier vooral om veelal jonge volwassenen die belang hechten aan waarden en normen, meer willen dan alleen een hoog inkomen en een flitsende carrière, graag thuis fröbelen met kinderen en zo, (..) bezorgd zijn over solidariteit en milieu zonder dat zij kiezen voor klassiek-linkse dogmatiek.”

Als één van de weinige scribenten plaatst Wits vraagtekens bij de huidige sociale koers van de partij, omdat het op het linkerdeel van de kiezersmarkt al druk genoeg is (PvdA, SP, GroenLinks). Daartegenover stellen CDA-ideologen als A. Klink en A. Oostlander dat de sociale koers samenhangt met het typische christen-democratische gemeenschapsdenken. Kritiek op de privatisering van de sociale zekerheid, op het oprukkend marktdenken in de zorg en op toenemende maatschappelijke segregatie, vloeien daar automatisch uit voort.