Nigeriaanse politiek: business in de Lobby Bar

'Geldbuidels' noemt een advocaat van de oppositie de politici van Nigeria. De nieuwe militaire leider wil terug naar een burgerbewind en de politici maken zich op om hun zakenrelaties in het leger te vervangen.

ABUJA, 15 AUG. Het is een komen en gaan in het luxe Hotel Hilton in de Nigeriaanse hoofdstad Abuja. Honderden burgerpolitici strijken er neer en beraadslagen tot diep in de nacht over de vorming van nieuwe partijen. Het café in het Hilton draagt de toepasselijke naam Lobby Bar. Wordt hier de basis gelegd voor een nieuw en democratisch Nigeria?

“Nee”, zegt in de noordelijke stad Kaduna Mohammed Abdulrahman, hoofd van een particuliere organisatie voor politieke ontwikkeling. “De politieke klasse heeft gefaald. Dát is het grootste probleem van Nigeria”. De raspoliticus Umaro Dikko ontkent de zwakheden van de politici niet, maar koestert hoop op beterschap. “Na dertig jaar militair bestuur moeten de politici toch geleerd hebben dat onderling bekvechten tot rampspoed leidt”, aldus Dikko.

De radicale advocaat en activist Gani Fawehimni noemt in Lagos de Nigeriaanse politici money bags. Ze zijn volgens hem slechts uit op financieel gewin. “Nigeria heeft geen politieke klasse”, betoogt hij. “We kennen hier slechts politieke ondernemers. Ze deden met de militairen zaken en de militairen gebruiken hen. De burgerpolitici maken zich nu op om in de voetsporen van de soldaten te treden. Het democratiseringsproces dat is aangekondigd door president Abdulsalam Abubakar zal daarom falen.”

Om in Nigeria een prominent politicus te worden, heb je veel geld nodig. De meeste politici zijn niet toevallig geslaagde zakenlui. “Om succesvol zaken te doen, moet je gunsten krijgen van de overheid”, legt een politicoloog uit. “Er ontstond op die manier een symbiose tussen de zakenwereld, de politiek en het leger.” Het Nigeriaanse politieke toneel vertoont in die zin veel gelijkenis met dat van de Verenigde Staten.

De onlangs overleden tycoon en presidentskandidaat Moshood Abiola spendeerde in 1993 miljoenen uit eigen fortuin aan zijn campagnes. Hij 'kocht' zijn populariteit door overal in het land als een filantroop goede doelen te steunen, zoals tehuizen van weggelopen kinderen, universiteiten, voetbalclubs, religieuze centra en een campagne om van het Westen compensatie te krijgen voor de slavenhandel. Na zijn arrestatie in 1994 zag hij niet alleen zijn politieke aspiraties verloren gaan, zijn hele zakenimperium stortte ineen omdat de regering zijn bedrijven geen contracten meer verleende.

Volgens hardnekkige geruchten in het diplomatieke circuit van Abuja bood Dan Etete, een burgerpoliticus en minister van Oliezaken onder de overleden president Abacha, vier miljoen dollar aan de nieuwe machthebber Abubakar als hij minister mocht blijven.

“Democratie is nu voor Nigeria minder urgent dat het uitbannen van de corruptie en het breken van het machtsmonopolie van de bourgeoisie”, concludeert de linkse politicus Balarabe Musa. “Verkiezingen kunnen alleen slagen als er geen money bags meer rondlopen.” Ideologische geschillen plagen de politieke klasse nauwelijks. Na de talrijke besprekingen de afgelopen weken in de Lobby Bar beginnen zich de contouren af te tekenen van drie grote politieke partijen. In de grootste zitten leden van het oude politieke establishment met zowel 'progressieven' als 'conservatieven'. De tweede telt politici die met Abacha samenwerkten en een centristische koers gaan varen en een derde bestaat uit 'progressieven'. De eerste twee partijen tellen de meeste miljonairs en maken daarom de beste kansen bij verkiezingen.

Alvorens de burgerpolitici hun kansen kunnen grijpen, moeten Abubakar en de strijdkrachten de macht overdragen. Vrijwel alle waarnemers geloven dat de president dit werkelijk van plan is en niet zoals zijn voorgangers gemaakte beloftes zal inslikken. Binnen het leger leven echter ook andere opvattingen. “De president is voortvarend bezig de vertrouwelingen van Abacha te verwijderen”, zegt een waarnemer in Lagos. “Uit die hoek komt niet het grootste gevaar. Er bestaat een groep in de lagere rangen van het leger die nu zijn beurt wil om te gaan profiteren van de macht”.

Een hoge Westerse diplomaat onderkent dit gevaar voor Abubakar, maar geeft onmiddellijk toe geen zicht meer te hebben op wat er zich in het leger afspeelt. “Het is een gesloten club en Westerse landen onderhouden sinds we militaire sancties afkondigden tegen Abacha geen nauwe contacten meer in het leger.”

Hoge militairen in Nigeria zijn na dertig jaar aan de macht zowel politici als zakenlui. De uitdaging blijkt niet alleen om de soldaten weer de kazernes in te krijgen, ze dienen ook hun luxe posities te ontwennen. “De strijdkrachten dienen drastisch te worden gekortwiekt”, bepleit Mohammed Abdulrahman in Kaduna. “Ik zeg: geef ze allemaal een fors pensioen en begin met de opbouw van een professionele klasse soldaten. Alleen dan kun je het gevaar van een nieuwe militaire machtsgreep wegnemen.”

Alle grote obstakels die de Nigerianen nog te wachten staan op weg naar een stabiele en democratische staat, hoeven niet noodzakelijkerwijs tot rampspoed te leiden. “De eerste burgerregering zal falen”, voorspelt een buitenlandse waarnemer. “De tweede evenzeer waarna de derde zal worden weggestemd. Dan ontstaan er mogelijkheden voor verbetering. Het probleem met Nigeria was dat de burgerregimes steeds weer door het leger omver werden gegooid, ze hebben nooit van hun fouten kunnen leren.” De politici kunnen opnieuw aan het leerproces beginnen.