MAGER ZELFBEELD

'In menig Curaçaos gezin wordt de stoba zonder funchi gegeten.' De stelling die wordt geponeerd in het artikel over eetstoornissen in de Wetenschap & Onderwijsbijlage van 1 augustus j.l., namelijk dat Anorexia Nervosa (AN) geen cultuurgebonden syndroom is, vraagt om nuancering. De conclusie dat op basis van het onderzoek op Curaçao AN niet meer als aan (de westerse) cultuur gebonden gezien kan worden, is erg voorbarig.

Op basis van één onderzoek is de stelling uit vrijwel alle literatuur dat deze stoornis sterk aan de Westerse cultuur gerelateerd is, niet onderuit te halen. Hierin wordt niet beweerd dat eetstoornissen voorbehouden zijn aan het westen, integendeel er bestaan diverse beschrijvingen van het voorkomen van de stoornissen in bijvoorbeeld Azië en Afrika. De zogenoemde cultuurgebonden syndromen zijn niet uitsluitend op een plek of bij een bevolkingsgroep te vinden. Dat komt omdat mensen sinds jaar en dag, maar in het bijzonder in deze tijd, migreren en elkaar wederzijds cultureel beïnvloeden. Daarom wordt door sommigen liever gesproken over cultuurgerelateerde syndromen. Anderen zetten vraagtekens bij het begrip cultuurgebonden syndromen, mede omdat de dit een voorbeeld is van de wijze waarop psychiatrische stoornissen over de gehele wereld worden bekeken: namelijk door een westerse bril, met westerse methodieken en classificatie-systemen (zoals de DSM, de Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders). Een voorbeeld zijn nu juist de eetstoornissen.

In de DSM zijn allerlei ('exotische') stoornissen opgenomen als cultuurgebonden syndromen, terwijl de voornamelijk in de westerse cultuur voorkomende eetstoornissen niet als zodanig maar als algemeen voorkomende stoornis staan vermeld. Wat is nu de situatie op Curaçao? Het is niet realistisch om de cultuur op dit eiland als homogeen en niet-westers te zien. De afro-caribische bevolking stamt af van de West-Afrikaanse slaven die uit zeer uiteenlopende culturen afkomstig waren. Het land is honderden jaren onder Nederlands bewind geweest en ook nu nog staat het onder sterke westerse invloed. Er wonen veel Nederlanders, er zijn veel Nederlandse bedrijven, er komen veel cruiseschepen (met slanke vrouwen...) en er is veel verkeer tussen Curaçao en Nederland. De uitspraak 'Op Curaçao vindt niemand dat vrouwen slank moeten zijn' is niet alleen uiterst onwaarschijnlijk - Montignac en allerlei slankheidspillen staan volop in de belangstelling - maar ook dubieus. Een land, een bevolking of een bepaalde etnische groepering laat zich nooit door one-liners definiëren. Cultuur is altijd individueel bepaald. Daarmee is het dichotomiedenken (westers of niet-westers) irrelevant geworden. Toch lijken de auteurs van het artikel Curaçao als niet-westers beschouwd te hebben. Alle auteurs op transcultureel terrein wijzen op het gevaar van met een westerse bril en classificatiemethode conclusies trekken over 'niet-westerse' culturen.

Overigens wordt in de DSM Zuid-Afrika in de zelfde rij genoemd als bijvoorbeeld Europa, de Verenigde Staten, Canada, Japan in frequentie van voorkomen van AN. Zuid-Afrika lijkt toch even 'westers of niet-westers' als Curaçao. Tenslotte kunnen nog de nodige kanttekeningen worden gemaakt op methodologisch gebied (retrospectief dossieronderzoek over een periode van gemiddeld 10 jaar terug). Transculturele psychiatrie is een complexe wetenschap die deels nog in de kinderschoenen staat. Voor goede wetenschap geldt dat (harde) conclusies pas mogen worden getrokken indien daar voldoende en onderbouwde argumenten voor zijn. Het lijkt aannemelijk te moeten vaststellen dat extra voorzichtigheid geboden is bij transculturele aspecten. Kort geleden werd op basis van een Haags onderzoek geconcludeerd dat schizofrenie bij bepaalde allochtonen veel vaker zou voorkomen. Vanuit de transculturele hoek kwam er veel kritiek op de gebruikte onderzoeksmethode. Er zijn nu aanwijzingen dat bij uitgebreider replicatieonderzoek deze 'epidemie' niet bevestigd kan worden. Het is spijtig als goedbedoeld en vlijtig onderzoek wordt ontsiert door te haastig getrokken conclusies.