Deskundig publiek

Het lag natuurlijk aan de elektronische schermen en niet aan ons. Ze zijn handig. Meteen als een speler zijn zet heeft gedaan komt die zet automatisch op het scherm. In de perskamer van een toernooi kan je in één oogopslag zien hoe het staat in de belangrijkste partijen.

De schermen maken je ook gemakzuchtig en oppervlakkig. Als je vroeger een partij volgde zat je aan een echt schaakbord. De gespeelde zetten werden op een papier aangeleverd. Hoe staat het, wat kan er gebeuren? Je ging analyseren op het schaakbord. Tegenwoordig vraag je je ook wel af hoe het staat en wat er gaat gebeuren, maar je bent zo gewend dat je de stukken niet meer zelf hoeft te verplaatsen dat je lui naar het scherm blijft kijken en alleen een beetje vaag over de stelling nadenkt.

We keken in de laatste ronde van het Lost Boys toernooi in Antwerpen naar de partij tussen Erik van den Doel en Loek van Wely. Van Wely had de nieuwe ster een beetje geplaagd tijdens het toernooi. Tegen een journalist had hij over hem gezegd dat een vegetariër nooit echt sterk zou kunnen worden. Van den Doel vond het niet erg, maar hij zal toch wel op scherp gestaan hebben. En bovendien, als hij won zou hij de tweede plaats in het toernooi delen, achter winnaar Stefansson. Er stond wel wat op het spel.

Het werd een moeilijke partij. Kwaliteitsoffer van Van Wely. Pionnendoorbraak van Van den Doel. Een ver opgerukte vrijpion aan beide kanten. Moeilijk te zeggen welke het snelst zou zijn.

“Van den Doel wint!“ werd er in ons groepje geroepen. Er werd een zet gedaan. “Nee toch niet, Van Wely wint!“ Weer een zet. “Ach nee, het wordt remise!“ En zo veranderden we in de beslissende fase na bijna iedere zet van mening, hoe vaak het was kon ik niet meer tellen. Ik zei al, het lag aan de elektronische schermen. Maar een beetje beschamend was het toch wel.

Het deed me denken aan een schaakrubriek van de Australische journalist Chris Depasquale, opgenomen in zijn boek My 60 memorable columns. Depasquale vertelt dat hij een toernooi in Maleisië bezoekt. Daar weten ze nog welk respect een schaker toekomt. Limousine, chauffeur, rode loper, de grote Depasquale wordt door handtekeningenjagers bestormd en zijn mening wordt gevraagd over een partij die aan de gang is.

“Wit wint natuurlijk, hij heeft een gezonde pion meer“, zei Depasquale. Er werd gezet. Zwart speelde 1...Te8xe3 Ai, na 2. fxe3 Pxe3+ gevolgd door 3...Pxg4 heeft niet wit maar zwart een pion meer. En als wit de toren niet neemt, is zijn pionnenstelling akelig versplinterd.

“Natuurlijk zag ik allang dat het zwart is die wint, maar ik wilde de zwartspeler geen aanwijzing geven.“

Er werd weer gezet, wit deed 2. Tg4-f4 waarna zowel de zwarte toren als het paard staan aangevallen.

“Ach, ja, natuurlijk, precies de reden waarom ik zei dat wit gewonnen stond.“

Zwart speelde 2...Te3-f3 en Depasquale zag tot zijn schrik dat zwart na 3. Txf3 Pxd4+ een gezonde pion voor zou blijven.

“Dat alles had ik natuurlijk meteen gezien en ik kan nu met zekerheid zeggen dat zwart wint.“

Er werd weer gezet. Wit deed 3. Pd3-e5+ en na 3...f6xe5 4. Tf4xf3 gaf zwart op.

“Zoals ik meteen al zei, wit wint“, probeerde Depasquale nog, maar de menigte die hem net nog zo bewonderd had, had zich al verspreid en tientallen handtekeningenblaadjes werden verscheurd.

Zoals het hem ging in deze ongetwijfeld verzonnen maar daarom niet minder leerzame vertelling, zo ging het ons in het echt.

Wit Van den Doel-zwart Van Wely, na de 47ste zet van zwart.

Het kwaliteitsoffer van Van Wely lijkt aardig, want de witte toren kan nergens binnenkomen. 48. b2-b4 Maar nu ziet het er anders uit. Na 48...cxb3 49. Tf4 komt de toren wel binnen en na andere zetten krijgt wit een machtige vrijpion. 48...a4xb3 49. a3-a4 Pe1-d3 50. Tf2-e2 f5-f4 51. a4-a5 f4-f3 52. Te2-e3 Pd3-e5 “Wit wint natuurlijk. Na 53. Te1 is 53...Ke6 niet mogelijk wegens 54. a6 en de pion loopt door en als zwart iets anders doet volgt 54. a6 Pc6 55. Tf1 en wit wint de f-pion.“ “Die kan hij trouwens nog veel handiger winnen met 53. Txf3+ Pxf3 54. a6, en wit wint nog makkelijker.“ Tot zover hadden de stuurlui aan wal het bij het rechte eind. Wits volgende zet is inderdaad een blunder. 53. Te3-e4 Kf7-e6 54. a5-a6 Ke6-f5 “Wit heeft het verknoeid! Na 55. a7 komt 55...f2 en na 55. Te1 Pc6 wint zwart ook!“ 55. Te4-d4 “O nee, wit wint toch! Na 55. ..Pc6 komt 56. Txd6 f2 57. Tf6+ en na 55...f2 56. Td1 wint wit de f-pion.“ 55...Pe5-d3 56. Td4xd6 Kf5-g4 “Hoe konden we ons zo vergissen? Het is remise door zetherhaling na 57. Tf6 Pf4 58. Td6 Pd3 57. Td6-f6 Pd3-f4 58. Tf6-d6 f3-f2 “Is hij gek geworden? Nu wint wit weer.“ 59. Td6-d1 Pf4-d5 “Nee toch niet! Zwart houdt de pion tegen en wint.“ 60. Kb1-c1 “Of komt de witte koning nog op tijd na 60...Kg3 61. a7 Pc7 62. Kd2 Kg2 63. Ke2? 60...Kg4xh4 61. Kc1-d2 Kh4-g3 62. a6-a7 Pd5-c7 63. Kd2-e2 h5-h4 64. Td1-f1 b3-b2 65. Tf1-b1 In deze fase dachten de spelers gelukkig lang over hun zetten na. We hadden ons lesje wel geleerd en waren ermee opgehouden om het eerste te roepen dat ons voor de mond kwam.

Hoe stond het? Met 65...Kg2 66. Tf1 schiet zwart niet op. En na 65...h3 66. Txb2 h2 67. Tb1 Kg2 was het ons ook niet helemaal duidelijk. Als zwart de toren verovert voor zijn twee pionnen, kan wit dan vervolgens niet met zijn koning naar zijn a-pion lopen? Dachten we even, tot we zagen dat wit daar niet makkelijk komt. Hij kan niet via d4 gaan en ook niet via d6, in beide gevallen wegens Pb5+. Zwart wint. Of toch niet? Iemand verzon een list voor wit: 65...h3 66. Txb2 h2 67. Tb1 Kg2 68. Th1! Nu is 68...Kxh1 69. Kxf2 meteen remise. En na 68...f1D+ 69. Txf1 h1D 70. Txh1 Kxh1 71. Kf3 Kh2 72. Kf4 Kh3 73. Ke5 Kg4 74. Kf6 Kh5 75. Ke7 komt wit wel op tijd aan de overkant. Iets dergelijks gebeurt na 68...Pa8 69. Tf1, omdat zwart later nog een paardzet moet doen als hij de witte koning niet door het centrum wil laten lopen. Zou het dan toch remise zijn? 65...h4-h3 “Ach nee. Na 66. Txb2 komt simpel 66...f1D+ 67. Kxf1 h2 en zwart wint, omdat wit het veld f6 niet bereikt.“ Daar hadden we voor de verandering weer eens gelijk in. 66. Tb1-h1 h3-h2 67. Th1-f1 Pc7-a8 68. Ke2-e3 h2-h1D 69. Tf1xh1 Kg3-g2 Wit gaf op.