'Vraag is niet of, maar wanneer de roebel valt'

Tot voor kort was de Russische beurscrisis een 'computerspelletje voor de rijken'. Maar sinds deze week zit bij iedereen de schrik erin. Zelfs het leger houdt zich rustig, ondanks achterstallige soldij.

MOSKOU, 14 AUG. “Vaderlandse financiële Titanic loopt op ijsberg van wantrouwen.” Met die kop heeft de krant Segodnja vanmorgen de toestand in Rusland raak getypeerd. Voor het eerst is de schrik overgeslagen van de beursvloer naar de straat en zelfs naar de legerbarakken.

Het Russische leger is gisteren in actie gekomen ter verdediging van 's lands economie. In plaats van de achterstallige soldij te eisen, en zodoende de bijna-failiette staat verder in het nauw te drijven, kondigde het departement van Discipline en Moreel een buitengewone maatregel af: officieren mogen met hun eenheden het bos in om bessen en paddestoelen te plukken; ze mogen jagen en vissen om zichzelf en hun families in leven te houden.

Andere tekenen van paniek volgden.In Moskou meldde Radio Majak gisteren rond het middaguur: de wisselkantoren nemen alleen nog dollars aan en betalen ze niet meer uit.

Oleg, een 35-jarige astronoom, reed door de stad en zag de rijen voor de loketten. “Tot nu toe dacht ik altijd: die beurscrisis is een virtuele crisis, een computerspelletje voor de rijken. Maar nu is de crisis reëel.”

Officieel bleef de roebel overeind, op 6,299 tegen de dollar. Voor de zoveelste keer dit jaar had de Centrale Bank haar reserves (nog 34 miljard gulden) moeten aanspreken om de nationale munt te stutten. Een stabiele roebelkoers, dat is het enige goede wat de economische hervormingen de Russen hebben gebracht. Maar wat heb je daar aan als niemand je roebelbiljetten aanneemt? “Het land hield zijn adem in”, schreef de Izvestija. Het sluiten van de loketten leek het begin van het einde, maar na een paar uur konden de Moskovieten weer dollars kopen. “We hebben geen bevel gehad om dollars vast te houden', zei vanmorgen een geldwisselaar. “Maar we hadden ze voor de zekerheid zogezegd even niet in kas.”

De aanstaande, almaar uitgestelde devaluatie van de roebel, met alle gevolgen voor de gewone Russen en de Russische banken van dien, leek gisteren dichterbij dan ooit. “Zelfs de grootste banken vreesden hun failliet”, zegt een beursanalist. “They need cash, cash, cash. Ze dumpen zelfs lucratieve staatsobligaties. Ongelofelijk.”

Woensdag meldde Tokobank dat het een lening van 60 miljoen dollar niet kan afbetalen. SBS-Agro, een van de drie grootste banken van Rusland, kreeg van een financieel agentschap het label “alert negative” opgeprikt na geruchten over een ophanden zijnd bankroet.

Volgens berekeningen van de Centrale Bank kunnen slechts twee van de tweehonderd Russische banken een devaluatie van 20 procent overleven. Ondanks de constante bezweringsformules dat er geen devaluatie komt - door de Centrale Bank, het IMF, president Jeltsin en zijn regering - zegt een effectenmakelaar in Moskou: “De vraag is niet of, maar wanneer de roebel onderuit gaat.” De noodlening van het IMF van 45 miljard gulden, heeft de langzame financiële meltdown amper kunnen vertragen.

De 35-jarige premier Sergej Kirijenko heeft het gevecht nog lang niet opgegeven. De vrije val van de aandelenkoersen, die terug zijn op het niveau van mei 1996 - toen de communist Zjoeganov de presidentsverkiezingen dreigde te gaan winnen - deed hij af als als “zuiver psychologisch”. Dat kwam hem te staan op een cynische kop in de Kommersant Daily van vanmorgen: “Kirijenko heeft een psychologisch probleem; de rest van het volk een financieel.”

Pagina 13: Sussende woorden onvoldoende

Om de onrust weg te nemen zei de premier dat de situatie in juli, vlak voor de deal met het IMF, nog veel kritieker was. “Nu hebben we genoeg geld in kas om al onze verplichtingen in augustus en september rustig na te komen.” Maar ook die uitspraak ontlokte een bitter commentaar van een beursanalist: “Daarin zit hem nou juist de kneep: komt oktober, wat dan?” In ieder geval nemen de financiële markten geen genoegen meer met sussende woorden: twee belangrijke agentschappen schalen de kredietwaardigheid van de Russische staat sinds gisteren lager in, en wel op het niveau “Afrika”.

Zwarte Donderdag was begonnen met een oproep van de financier George Soros om de waarde van de roebel met 15 tot 25 procent te verminderen. Hoewel de Amerikaans-Hongaarse filantroop-belegger, die vorig jaar een miljardenbelang in de Rusische telecommunicatie nam, beweert dat “de onrust op de Russische financiële markten niet het gevolg is van wat ik zeg of doe”, reageerde de beursindex heftig op zijn open brief in The Financial Times. De handel in aandelen moest drie kwartier worden stilgelegd om een al te scherpe koersval te voorkomen.

Volgens Soros is een devaluatie nodig, omdat de olieprijs, waarvan Ruslands economie sterk afhankelijk is, de laatste maanden is gekelderd. Hij roept de groep van zeven rijke industrielanden op om 15 miljard dollar bij te dragen aan het door hem voorgestelde crisisplan. “Er tekenen zich twee stromingen af”, aldus de beursanalist vanmorgen. “Aan de ene kant het IMF en de regering, die al hun kaarten op de roebel zetten in de hoop dat de munt dit zware weer zal trotseren. Aan de andere kant staan Soros, de Russische magnaat Boris Berezovski en andere grote financiers met belangen in de olie, die een snelle devaluatie willen.'

De Nezavisimaja Gazeta opende vanmorgen dan ook met een hartekreet van eigenaar Berezovski: “Aftreden regering nagenoeg onafwendbaar. Kabinet heeft situatie niet meer in de hand.”