Suriname's geweten

Theo Para: Wraak der Wijsheid. Het verlangen van Suriname. De Bezige Bij, 95 blz. ƒ 22,50

De Amsterdamse Migranten-TV zond vorige maand opnieuw de uit 1996 daterende mini-documentaire van Amnesty International uit over de decembermoorden. Zeker voor degenen die de periode van nabij hebben meegemaakt zijn de beelden nog steeds beklemmend. De gearresteerde journalist Jozef Slagveer die met een gezwollen gezicht op de Surinaamse televisie een 'bekentenis' over een poging tot staatsgreep voorleest. De legerbevelhebber Desi Bouterse die vakbondsleider Cyrill Daal na massale stakingen tegen de dictatuur met overslaande stem waarschuwt hem 'contant' te zullen betalen. Slagveer en Daal behoorden tot de vijftien slachtoffers van de moordpartij in het militaire hoofdkwartier op 8 december 1982.

De naar Aruba uitgeweken Surinaamse arts en schrijver Theo Para (pseudoniem van Henry Does) heeft zich vanaf het begin tegen de Bouterse-dictatuur verzet. Met mensenrechtenactivist Stanley Rensch is Para in zekere zin tot het 'geweten' van Suriname uitgegroeid. Het weekblad Mokro was aanvankelijk zijn belangrijkste spreekbuis. Maar dat blad bestaat niet meer sinds de 'decembermoord' op oprichter en redacteur Bram Behr. Para heeft zijn verbale jacht op Bouterse nooit opgegeven. Hij verwierf de afgelopen jaren enige faam als schrijver van columns in de stijl van J'accuse in de Weekkrant Suriname.

Bouterse is in zijn ogen de hoofdverantwoordelijke voor het proces van 'decivilisatie' dat Suriname steeds verder te gronde richt. In het boek Wraak der wijsheid schetst Para de ontwikkeling van Suriname sinds de coup van 25 februari 1980 tot een 'criminogene' staat. Para hanteert meer dan in zijn boek In de schaduw van de Mamabon (Paramaribo, 1993) een polemische toon. Het is tegelijk zijn kracht en zijn zwakte. De kern van Para's betoog vormt het belang van de universele mensenrechten. En die hebben Bouterse cum suis op grove wijze aan hun laars gelapt.

Para memoreert nog maar eens enkele van de talrijke rauwe feiten. De massamoord op vrouwen en kinderen in het bosnegerdorp Moi Wana (in de woorden van Para het Surinaamse 'My Lai'), de moord op drugsinspecteur Gooding enkele ogenblikken na een bezoek aan het militaire hoofdkwartier, het doodslaan van de door de Nederlandse vreemdelingendienst teruggestuurde ex-militair Panday op vliegveld Zanderij door de militaire politie, de dood van talrijke militairen die door 'zonnesteek' het leven lieten.

De auteur schetst hoe de staatsgreep van 1980 leidde tot de aantasting van het morele fundament van de Surinaamse samenleving. Hoe nationalistische slogans een façade vormden voor anti-democratische en puur criminele praktijken. Hoe opposanten tot 'vijanden' van het volk werden gebombardeerd. Hoe Suriname naar Cubaans voorbeeld voor even het land van revolutie werd. 'Op de showdagen van de macht trok dan deze hele vervreemdende parade van gemilitariseerde “volksstructuren” in de tropenzon aan de saluerende, zwetende, met dure zonnebrillen getooide commandanten van de revolutie voorbij.' Hij spreekt treffend van de 'choreografie van de intimidatie'. De jongste periode onder president Jules Wijdenbosch en adviseur van staat Desi Bouterse kenschetst hij als de jaren van 'dictatoriale restauratie'.

Hoe Suriname weer 'tot een beschaafd land' te maken? Een van Para's aanbevelingen is de oprichting van een Internationaal Tribunaal in Suriname voor de berechting van daders van volkenrechtelijk vergrijpen. Ook zouden Surinaamse drugscriminelen zonodig aan Nederland en andere staten moeten worden uitgeleverd. Een klein land als Suriname is immers niet in staat zonder hulp van buiten schoon schip te maken.

Para's Wraak der wijsheid komt te laat voor ex-minister Hans van Mierlo, die ondanks een internationaal arrestatiebevel Bouterse meermalen welbewust liet lopen. Para zou in elk geval een exemplaar van zijn boek moeten sturen aan diens opvolger