NMa brengt klaarheid in bladendistributie

Drie grote uitgevers beheersen de markt voor de verspreiding van tijdschriften. Voor nieuwkomers is het moeilijk daar tussen te komen. De Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa) greep deze week in na een conflict tussen Edipress en Audax.

ROTTERDAM, 14 AUG. Drie grote uitgevers beheersen de distributie van tijdschriften in Nederland. VNU heeft met Aldipress 70 procent van de markt in handen, Audax met Betapress 25 procent en de Telegraaf Tijdschriften Groep bedient de resterende 5 procent. Geen uitgever of kiosk kan in feite om de drie distributeurs heen.

Sinds minister Wijers (Economische Zaken) zich in het vorige kabinet als 'kartelbestrijder' opwierp, kwamen zowel Aldipress als Betapress in aanraking met de mededingingsautoriteiten, respectievelijk EZ en de Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa). “Wij zijn weliswaar een soort monopolist, maar we werken nauw samen met de NMa, die toeziet dat geen oneerlijke concurrentie ontstaat”, zegt commercieel directeur P. Maasson van Aldipress. De markt mag dan in handen zijn van drie partijen, dat betekent volgens Maasson niet dat nieuwkomers geen toegang tot de markt hebben. “Enkele jaren geleden werd het Alternatieve Distributie Netwerk ADN opgericht. Wij hebben ADN destijds geen strobreed in de weg gelegd, maar zelfs samengewerkt.” Toch kon ADN geen grote speler worden.

Audax zag zich in 1995 geconfronteerd met een aanslag op zijn machtspositie door een kleine distributeur van buitenlandse bladen, Edipress. Dit bedrijfje had het importrecht verworven van een aantal Franse en Italiaanse bladen, waaronder L'Express, Le Point en Paris Match. Dit was tegen het zere been van Audax, wiens dochter Betapress ruim 90 procent van de import van kranten en tijdschriften beheerst.

Betapress maakte een afspraak met de winkelketens AKO (ook een dochter van Audax) en Bruna, samen goed voor 60 procent van de verkoop van buitenlandse bladen. Bepaald werd dat de winkels die bladen alleen mochten betrekken van Betapress. Edipress diende daarop een klacht in bij Economische Zaken - de NMa bestond nog niet. Het ministerie stelde in maart '96 vast dat de afspraak in strijd was met de vrije concurrentie. Wijers ontbond het kartel en oordeelde dat Edipress zelf de kiosken mocht bevoorraden.

Bruna betrekt zijn buitenlandse bladen sindsdien ook van Edipress. AKO niet. Moederbedrijf Audax liet twee dochterbedrijven stuivertje wisselen. Edipress moest voortaan via een andere Audax-dochter, Van Gelderen, AKO bevoorraden, in plaats van via Betapress, Zo omzeilde Audax de beslissing van Wijers.

Maasson (Aldipress) noemt het “niet gebruikelijk” dat AKO bleef weigeren rechtstreeks zaken te doen met Edipress. “Ik ken geen enkele andere tijdschriftverkoper die de deur dichthoudt voor een leverancier.”

Edipress stapte naar de NMa. Audax bedrijft volgens Edipress oneerlijke concurrentie omdat de vergoeding die Van Gelderen voor de distributie in rekening brengt ruim een derde hoger ligt dan die bij rechtstreekse levering aan AKO.

Audax heeft nog geprobeerd de zaak in der minne te schikken. Zodra bleek dat de NMa van mening zou kunnen zijn dat de gekozen structuur tot uitschakeling van Edipress zou kunnen leiden, wat Audax 'ten zeerste betwijfelt', bood het Edipress 'een volledige rechtstreekse relatie met AKO' aan.

Edipress ging daar niet op in. Directeur H. Joore: “Ik wilde nou wel eens horen wat de NMa hierover zou zeggen.” Woensdag velde die zijn oordeel: Audax maakt misbruik van zijn machtspositie en moet Edipress per direct toegang verschaffen tot de AKO-verkooppunten, op straffe van een dwangsom.

Audax legt zich niet bij deze uitspraak neer. “De tijdschriften van Edipress zijn al jarenlang in de AKO-filialen verkrijgbaar. Van enige blokkade of machtsmisbruik is nooit sprake geweest.” Het gebruik van Van Gelderen als tussenschakel is volgens Audax noodzakelijk voor de doelmatigheid van de distributie. “Immers, met een assortiment van meer dan 2500 titels is het zaak om een zeer efficiënt verwerkingsproces te hebben. Elke extra schakel in zo'n proces doet op de winkelvloer afbreuk aan de efficiency.” Audax beschouwt de maatregel, die nog niet onherroepelijk is, als een “in alle haast opgelegde voorlopige last” en rekent op een andere, uiteindelijke uitspraak. Joore (Edipress) acht die kans minimaal. Hij heeft de AKO-winkels alvast gevraagd hun bestellingen door te geven.