De hel bestaat

Het heeft tweeduizend jaar religieus geredekavel gekost, boekenkasten vol exegese alsmede de levens van ontelbare ketters en andere brandbare gelovigen, maar gisteravond werd de kwestie dan toch nog opgelost. Een hele opluchting. Ik doel natuurlijk op het vraagstuk: 'Bestaat er een hel, en zo ja, hoe ziet die er dan uit?'

Tot op heden hebben wij daaromtrent enigszins in het duister getast. T.S. Eliot concludeerde 'Hell is oneself, Hell is alone', terwijl Jean-Paul Sartre juist meende: 'Wij hebben geen barbecue nodig; de hel, dat zijn de anderen.' Hieruit blijkt weer dat dichters en denkers van niets weten. Ik kan u thans mededelen: de hel bestaat, ik ben er geweest en weet hoe hij eruit ziet. De hel, dat is een televisie-avond waarin zelfs 439 zenderwisselingen niet helpen tegen de gedachte dat alle menselijk streven ijdel, elke aspiratie vergeefs en iedere hoop op betere tijden zinloos is.

Zo'n avond was het gisteravond. Er was een weinig opwekkende start met een herhaling van het spelprogramma Lucky letters van Veronica, dat elke dag concurreert met het eveneens tot acute afasie leidende spelletje Lingo van de VARA. Snel daarna volgde een herhaling van Ter land ter zee en in de lucht van de TROS, een programma dat reeds sedert een kwart eeuw de vraag oproept waarom er geen strafrechtelijk onderzoek komt naar de verantwoordelijken van deze aanslag op onze medemenselijkheid. En toen moest de Goede tijden, slechte tijden-quiz van RTL4 nog beginnen.

Toch valt het niet licht te beslissen wat hinderlijker is: de momenten dat de televisie tomeloze minachting toont voor de kijker, of de momenten dat zij met tomeloze bekeringsdrang de kijker op het recht pad wil brengen.

Een curieus voorbeeld daarvan geschiedde tijdens het NOS-journaal toen Betty Lamers ons voorhield dat de ondergang van de wereld nu echt nabij is. Zij wist het zeker: de warmte op Cyprus en overstromingen in China worden veroorzaakt door het broeikaseffect, dat op het punt staat ons te verstikken in kwalijke dampen en smeltend poolijs. Dit alles is, zo meende ik te begrijpen, een straf voor het oprukken van de moderne tijd. Zij verluchtigde haar proeve van eschatologische journalistiek met lichtbeelden van de Amerikaanse vice-president Al Gore die een omineuze boodschap uitsprak. Ik moet mij danig vergissen indien ik deze beelden niet al eens eerder heb gezien, en wel in de tijd van de Global Warming Conference van een jaar of wat geleden. Binnenkort wordt het NOS-journaal vijf minuten langer, en wellicht vindt men dan tijd hierover opheldering te geven (als de aarde dan nog bestaat, tenminste).

Verder was er veel muziek gisteravond, heel veel muziek. Zelfs zoveel dat een opmerking van Bernard Shaw door het hoofd schoot ('De hel is een plek vol amateur-musici'). Marco Borsato was op drie zenders non-stop te zien vanaf 21.30 uur tot 0.30 uur, hetgeen - ere wie ere toekomt - weinig van zijn meer verbaal begaafde tijdgenoten tot op heden is gelukt. Men kon de muziek niet ontlopen zonder te stuiten op reality-tv, een genre waarin boswachters, brandweermannen, dienders, wegenwachters en andere heroïsche hulpverleners centraal staan. Programma's als De sterke arm en Zomer alarm tonen glashelder hoe de realiteit meestal is, vervelend en langdradig namelijk.

Eindelijk was het tijd voor de EO-serie Als het leven pijn doet (en dat deed het!), waar net de aflevering 'Ik wil echt zijn' aan bod kwam. Dit thema bood een aardig wijsgerig probleem. Wie 'echt' wil zijn, is dat blijkbaar niet op het moment dat hij zulks wenst; dit betekent dat hij onecht is wanneer hij de wens tot echt-zijn uit; hetgeen tot de slotsom leidt dat zijn verlangen naar echtheid niet echt kan zijn. Helaas hadden de makers van het programma hieraan niet gedacht. Zo bleef ik stil en eenzaam achter, met een afstandsbediening waarvan de batterij het had begeven, en de wetenschap dat de hel altijd dichterbij is dan men denkt.

    • Bastiaan Bommeljé