Tragedie als levensles

Het leven kent slechts twee ergernissen: de toekomst is ongewis en het verleden is nogal onbegrijpelijk. Daartussenin staren wij met stomheid geslagen naar het heden. Daarom is de afstandsbediening zo'n uitkomst. Gisteravond boden 78 zenderwisselingen zicht op tijdloze thema's die zonder moeite alle voorbijgaand ongemak overstegen.

Er was dus geen reden om lang te verwijlen bij de herhaling van de RTL4-reportageserie Vrouwen van het Gooi, die ooit nog tot dikke dissertaties zal leiden inzake het begrip ennui, bij de documentaire 'De slechtste voetbalwedstrijd aller tijden', over een treffen tussen PSV en een amateurclub uit een land dat ik niet op mijn globe kon vinden, of bij het spelprogramma 15 miljoen mensen van SBS 6, dat avond aan avond twijfel zaait over koers en voortgang van de pelgrimstocht der mensheid.

Neen, het ging gisteravond om meer. Voor onze ogen werden achtereenvolgens aangesneden: het gevecht van de mens tegen de dood, het gevecht van de dood tegen de mens, en het gevecht van de mens tegen de mens. Wat het eerste betreft, was ik aangenaam getroffen door het eerste deel van het drieluik van de NPS/Wereldomroep Hoe ouder hoe beter over veroudering. Het was informatief terwijl niemand op z'n hurken ging om de zaken in woorden van één lettergreep uit te leggen. Bovendien bleek goed dat de wetenschappers het volstrekt niet met elkaar eens zijn over de vraag of men steeds langer jong kan blijven, over wat ouderdom veroorzaakt, ja over wat ouderdom is - wel over het feit dat zee-anemonen het eeuwige leven hebben.

Wat het gevecht van de dood tegen de mens betreft, was ik blij verrast door de onderhoudende documentaire over Graaf Dracula (de echte) op Discovery. Dit kanaal biedt in tijden van nood dikwijls soelaas, en zo leerde ik vrijwat over Vled de Spietser, Prins van Walachië, en over de sombere Transsylvaanse bergen waarin hij op weinig elegante wijze huishield.

Wat het gevecht van mens tegen mens betreft, kunnen we er niet omheen dat momenteel Nova de toon en inhoud van het Srebenica-debat bepaalt, zelfs al snijdt men de informatie in komkommerdunne plakjes die men keer op keer opdient. Gisteren was Nova zo galant om even The Independent in beeld te brengen die in 1995 het eerst over de moorden berichtte, en David Rohde aan het woord te laten, de journalist die vorig jaar voor zijn meticuleuze en indringende boek Endgame; The Betrayal and Fall of Srebrenica, Europe's worst massacre since World War II de Pulitzer Prijs ontving.

De uitzending liep twee kanten op: in de eerste plaats werd het drama Srebrenica verkleind tot het drama Voorhoeve. “U bent een integer iemand,” riep Maartje van Weegen niet zonder gevoel voor pathetiek, “Ik wil weten wat zich in uw binnenste afspeelt!” Zij raakte daarmee aan een mooi universeel thema: toon mij een eerzaam mens, en ik geef u een tragedie. Voorhoeve zal net als Oedipus de dag vervloeken dat hij op de driesprong des levens de verkeerde afslag nam en verdwaalde in het zicht van een honorabel bestaan.

De tweede kant die Nova verkende, is mogelijk nog interessanter. De vraag viel waarom Voorhoeve destijds niet is afgetreden, en ook werd getracht te achterhalen in hoeverre het kabinet Kok I zich actief gebogen heeft over de operatie om de scherven op te vegen. Voorhoeve gold ooit als een aanhanger van de Carrington-doctrine en de vraag is gewettigd of zijn aanblijven iets te maken had met Koks panische angst voor een ministerscrisis in zijn eerste paarse kabinet.

Overigens moet ik nog zien of er ooit een doofpot uit de kast rolt. Ik ben bang dat de werkelijkheid gewoon zo sukkelig is als wij nu weigeren te geloven. Srebrenica biedt wat dat betreft een pregnante levensles: de bad guys eindigen ongelouterd, de good guys eindigen ongelukkig, en de rest eindigt onder de grond. Dat is de essentie van een tragedie.

    • Bastiaan Bommeljé