Slowaakse democratie in slop

Slowakije gaat volgende maand ter stembus. Maar het is niet duidelijk of de oppositie überhaupt wel meedoet: ze dreigt met een boycot als de belangrijkste oppositiegroep wordt geweerd.

ROTTERDAM, 13 AUG. Dat de democratie in het Slowakije van de autoritaire Vladimír Meciar zo haar beperkingen heeft, is allang geen nieuws meer: het is de belangrijkste reden waarom Slowakije onzacht uit de boot van de eerste kanshebbers op het lidmaatschap van NAVO en EU is gevallen.

Maar dat het post-communistische Slowakije de kans loopt volgende maand een parlement zonder oppositie te hebben, gaat nog een stapje verder: als die mogelijkheid werkelijkheid wordt, bevindt Slowakije zich in het kamp waarin de twee paria's van Europa zich bevinden: het Joegoslavië van Slobodan Miloševic en het Wit-Rusland van Aleksandr Loekasjenko.

Voor de parlementsverkiezingen van 25 en 26 september zijn zestien politieke partijen geregistreerd. Maandag tekende Meciars Beweging voor een Democratisch Slowakije (HZDS), de grootste van de drie regerende partijen, bij het Hooggerechtshof bezwaar aan tegen de deelname van de belangrijkste oppositiepartij van het land, de Slowaakse Democratische Coalitie (SDK), de begin juli gevormde coalitie van de vroegere christen-democraten, de sociaal-democraten, de Democratische Unie en de groenen. Volgens de HZDS is de deelname van de SDK strijdig met de recentelijk aangenomen nieuwe kieswet, die deelname van partijencoalities aan banden legt.

Het motief voor het initiatief van de HZDS ligt voor de hand: de opiniepeilingen voorspellen een forse nederlaag van de tot dusverre oppermachtige HZDS en haar coalitiepartners in de huidige regering, de ultra-nationalistische Slowaakse Nationale Partij en de neo-communistische Slowaakse Arbeiderspartij. Het is zelfs de vraag of die laatste partij de kiesdrempel wel haalt. Zelfs als dat gebeurt, komen - volgens de peilingen - de drie regerende partijen uit op 37 procent van de stemmen, tegen bijna zestig procent voor de verzamelde oppositie. Van die oppositie, bestaande uit de SDK, de eveneens nieuwe coalitie van de drie partijen van de Hongaarse minderheid, de eerder dit jaar uit HZDS-overlopers gevormde Partij van Burgerlijk Begrip (SOP) en de linkse Partij van Democratisch Links, is geen enkele partij bereid met de HZDS van premier Meciar een coalitie aan te gaan.

De HZDS ziet de bui al een tijdje hangen. In maart lekte een geheime rede uit die Meciar in januari in het partijbestuur hield. Daarin pleitte hij voor radicale actie om een zege van de oppositie - met name van de “fascistoïde” christen-democraten - te voorkomen. Iedereen met een openbare functie moet de HZDS-campagne ondersteunen op straffe van “wegzuivering of neutralisering”. Na de verkiezingen, zo betoogde Meciar, moet de HZDS “zich in een positie bevinden om constitutionele wijzigingen door te voeren die het politieke regime in Slowakije definitief veranderen”.

Naar buiten toe is de HZDS louter optimisme. Vorige maand liet ze weten nog twaalf jaar te willen regeren, om Europa in 2010 “een van de meest ontwikkelde landen ter wereld” te kunnen presenteren. De partij wil niet zomaar een zege in september, ze wil de absolute meerderheid, want de HZDS is “de basis van de samenleving en de enige politieke beweging die alle belangen van alle sociale, alle leeftijds- en alle religieuze groeperingen verdedigt”, zo stelt het verkiezingsmanifest van de partij.

De nieuwe kieswet, die de HZDS maandag het motief voor haar actie tegen de SDK verschafte, verraadt echter nervositeit. De wet bepaalt dat coalitiegroepen die aan de verkiezingen deelnemen - zoals de SDK en de coalitie van Hongaarse partijen - pas in het parlement vertegenwoordigd worden als elke individuele partij binnen die coalitie minimaal vijf procent van de stemmen krijgt. Dat betekent in feite dat beide coalitiegroepen het verder wel kunnen vergeten. De kieswet bevat nog een reeks beperkingen. Zo mogen partijen geen campagne voeren in particuliere elektronische media (maar alleen in de electronische staatsmedia die door de HZDS worden gecontroleerd). Verder kregen de lokale autoriteiten (die doorgaans door de HZDS worden gecontroleerd) het recht van toezicht op de verkiezingen. De kieswet heeft internationale bezorgdheid gewekt. De Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE), de Europese Unie en het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken hebben in Bratislava aan de bel getrokken en wijziging van de kieswet geëist.

Als de SDK wordt uitgesloten, zal de verzamelde oppositie de verkiezingen boycotten, haar kiezers oproepen niet te gaan stemmen of overgaan tot burgerlijke ongehoorzaamheid, zo heeft de leider van de Hongaarse Coalitiepartij SMK, Béla Bugar, gezegd. En dat zou het ontbreken van een goed functionerende democratie in Slowakije op dramatische wijze onderstrepen.