Over de do's en don't's aan tafel; Op zoek naar de kluifregels

Behalve 'spinnen' en 'spreken in het openbaar' staat 'onbedoeld wangedrag bij een deftig etentje' hoog op de lijst van kleine angsten die grote proporties kunnen aannemen. Onzekerheid over zaken als het gebruik van het tafelgereedschap en de geëigende handelwijze bij het aantreffen van graatjes in een al in de mond genomen hapje vis, schijnt voor menigeen bij voorbaat de gastronomische genoegens te vergallen.

Geen angst zo klein of iemand ziet er brood in. Boeken over etiquette beleven herdruk na herdruk, TELEAC verzorgde vorig jaar een cursus en er zijn trainingen waar het aankomend 'middle management' de sociale verkeersregels krijgt bijgebracht. Nadat generaties zijn opgevoed volgens het beginsel van 'doe wat je goed dunkt', vraagt men zich nu af: 'Hoe hoort het eigenlijk?'

Een vraag die ook opkwam toen ik onlangs als enige onbekommerd aan een lamskoteletje zat te kluiven. De rest van het gezelschap was, omslachtig en matig succesvol, in de weer met mes en vork. Collectief, hypercorrectief gedrag leek het in mijn ogen. Dat het meestal niet betaamt met de handen te eten, wil niet zeggen dat het nooit mag. Ten onrechte zie je in restaurants nog zelden mensen een kwarteltje kluiven of asperges met behulp van de vingers eten. Mijn overtuigingskracht schoot tekort en het tafelgezelschap wilde zonder de bevestiging van een autoriteit niet tot kluiven overgaan.

De hedendaagse verlichte etiquettologes - de regeling van het sociale verkeer is geheel in handen van vrouwen - leggen in hun handboeken onvermoeibaar het redelijke van de voorschriften uit. Het gaat om omgangsvormen die functioneel zijn. Ze maken het samenleven dragelijk door het veiligstellen van waarden als privacy, respect en hygiëne. Maar ook, merken ze fijntjes op, word je onvermijdelijk in elke kring mede beoordeeld op het respecteren van daar geldende code.

Op zoek naar de kluifregels stijgt in dat licht het schaamrood me naar de kaken. Wat moet ik in de loop der jaren mijn gastheren, gasten en tafelgenoten hebben gebruuskeerd. Weliswaar kom ik na een reservering in een restaurant ook werkelijk opdagen, gebruik ik zeer spaarzaam after-shave, telefoneer noch rook ik aan tafel en eet ik spaghetti met een vork, maar er blijkt toch heel wat eetetiquette aan mij voorbij te zijn gegaan. Zo hoor je aan tafel niet over eten te praten. Dat is vervelend, want dan heb ik weinig meer te vertellen. Ook mag het servet niet helemaal worden opengevouwen en hoor je voor het nemen van een slokje wijn de mond niet schoon te vegen, maar te deppen.

Verrassend genoeg mag je wel met een stukje brood de saus van het bord deppen, het soepbord schuin naar je toe houden om het laatste restje soep uit te lepelen en aan het eind van de maaltijd de ellebogen op tafel laten rusten.

En dan de uitrusting. Ik heb laden vol bestek, maar een hors d'oeuvre-couvert ontbreekt, terwijl het toch tot de huishoudelijke basisvoorzieningen schijnt te behoren. Champagne als aperitief hoort volgens de etiquette-boekjes in een coupe, wat me zonde lijkt van de ontsnappende belletjes. Dus de flûtes moeten de glasbak in.

Ooit, blijkt nu, heb ik een hele avond de verkeerde tafeldame onderhouden, aan mijn linker- in plaats van rechterzijde. Mogelijk heb ik met mijn conversatie haar ook nog eens de kans op eten ontnomen. Want behalve praten, blijk je ook niet met volle mond te mogen luisteren. Gelukkig heb ik wel haar stoel aangeschoven.

De deskundigen zijn het niet altijd eens. Zo mogen linkshandigen, afhankelijk van de gids die ze raadplegen, wel of niet het mes in de linkerhand nemen. Over het 'smakelijk eten' wensen lopen de meningen ook uiteen. De ene etiquettologe vindt het volstrekt uit den boze, terwijl van de andere de gastvrouw wél smakelijk eten mag wensen. De gasten mogen in dat geval niet in koor antwoorden, maar schenken slechts een vriendelijk knikje.

En kluiven? Tussen alle verboden staat er toch nog iets wat wel is toegestaan. Bevrijdend veel mag met de hand worden gegeten: knapperige frites, kaas, broodjes, brood, sandwiches, kikkerbilletjes, asperges, kreeft, gamba's, lamskoteletjes, kwartel, kip en ander klein gevogelte. Rest de vraag hoe struisvogel te eten. Onder sommige voorwaarden, een vingerkommetje op tafel, of omstandigheden, een barbecue, kan er nog meer worden gekloven. Gebruik bij voorkeur één hand en zet de elleboog niet op tafel. En kluiven mag.

    • Joep Habets