Muur herdacht met monument

Op de plaats waar in Berlijn op 13 augustus 1961 de eerste dodelijke sprong naar de vrijheid werd gemaakt, heeft bondskanselier Kohl een 'Muur'-monument onthuld.

BERLIJN, 13 AUG. Toen de Berlijner Rudolf Urban op 13 augustus 1961 's morgens vroeg uit het raam keek, kon hij zijn ogen niet geloven. Zwaar bewapende soldaten waren druk doende om van betonblokken een muur te bouwen waardoor zijn huis aan de verkeerde kant van de Berlijnse zonegrens stond. Bevangen door angst waagde Urban de sprong naar de vrijheid. Hij viel te pletter op de stoep van de Bernauerstrasse.

Rudolf Urban was het eerste slachtoffer van 'de Muur', die Oost- en West-Berlijn gescheiden hield. Vandaag heeft bondskanselier Helmut Kohl het 'Muur'-monument onthuld bij de Bernauerstrasse, ter herdenking van de slachtoffers van het communistische DDR-regime. Ook is een krans gelegd bij het kruis voor de achttienjarige Peter Fechter in de Zimmerstrasse (Kreuzberg), die bij een vluchtpoging doodbloedde.

Volgens de werkgroep '13 augustus', die na de hereniging in 1992 werd opgericht, zijn 938 mensen bij vluchtpogingen gedood. Zeker 43 kilometer was de 'antifascistische beschermingswal', die door Berlijn liep; de wal die heel Oost-Duitsland van het Westen isoleerde was 160 kilometer lang.

Nergens was de tragiek van Muur zo zichtbaar als bij de Bernauerstrasse, omdat daar de stoep nog net in het Westen lag maar de huizen in het Oosten. In deze straat werden de meeste vluchtpogingen ondernomen omdat het Westen zo dichtbij leek. Sommige moeders gooiden hun baby's uit het raam opdat ze in vrijheid zouden opgroeien. Alleen al in Berlijn werden 255 mensen bij vluchtpogingen gedood: door de kogel of een ongelukkige val.

De Muur riep diepe haat op en daarom riep iedereen na de Wende in 1989 dat hij weg moest, herinnert dominee Manfred Fischer zich, die met zijn evangelische gemeente uitkeek op de Muur. Fischer vreesde echter dat in de afbreekwoede na de herening al gauw niets meer aan de wreedheid van het vroegere DDR-regime zou herinneren. Jarenlang vocht hij ervoor dat juist bij de Bernauerstrasse een deel van de Muur bewaard zou blijven. Het was hem nog niet gelukt de Berlijnse Senaat over de streep te trekken, of een andere dominee, Johannes Hildebrandt, bond de strijd met Fischer aan. Hildebrandt verzette zich fel tegen het monument dat een 'Disneyland' voor toeristen zou worden. Hij wilde de Muur afbreken en de begraafplaats uit de oorlog, die op het terrein lag, herstellen.

Na jarenlang touwtrekken heeft Fischer zijn monument. De 70 meter lange muur is schoongepoetst, de levensgevaarlijke 'Todesstreifen' zijn nagemaakt en een flonkerende spiegelwand is opgetrokken. Veel bewoners vinden het monument 'kitscherig'. Dat kan ook een andere reden hebben. In deze buurt kon de PDS van de voormalige communisten bij de vorige verkiezingen op 46,3 procent van de stemmen rekenen.