Kop van walvis ondersteunt 'Moby Dick'

Tentoonstelling: Boek & Steunen, Galerie Loes & Reinier, international ceramics. Korte Assenstraat 15 in Deventer. Tot en met 23 augustus; woensdag tot en met zaterdag 11-17.30u

Dit jaar vierde de Deventer Boekenmarkt, de grootste boekenmarkt van Europa zoals de organisatoren melden, een jubileum. Voor de tiende maal presenteerden op een augustuszondag honderden antiquaren langs de IJsseloever en in de binnenstad van Deventer - traditioneel een centrum van uitgevers en drukkers - hun aanbiedingen. Dit tweede lustrum vormde de aanleiding voor een expositie van boekensteunen, speciaal voor de gelegenheid gemaakt door 28 binnen- en buitenlandse kunstenaars. Behalve één glazen inzending zijn alle objecten van keramiek, in alle variaties van aardewerk, steengoed en porselein en in alle mogelijke technieken. De keuze voor dit materiaal is niet zo vreemd: de relatie tussen klei en schrift dateert immers niet van vandaag of gisteren. Al in de 25ste eeuw voor onze jaartelling werden in het oude Mesopotamië pictografische tekens in spijkerschrift aangebracht op kleitabletten die daarna in de zon gedroogd of in het vuur gebakken werden.

Boekensteunen spreken niet echt tot de verbeelding; de voorbeelden uit de kantoorwinkels zijn degelijk, maar saai. Industriële vormgevers zien ook geen brood in een wat sprankelender ontwerp. De tentoonstelling in Deventer is daarentegen een lust voor het oog. Sommige exposanten bedachten speciale boekensteunen voor speciale ontwerpen uit hun eigen of andermans bibliotheek. Zo maakte Niek Hoogland, kennelijk een bewonderaar van Herman Melville, een ensemble bestaande uit een forse walviskop en een even stevig staartstuk waartussen hij veertien verschillende edities van Moby Dick plaatste. Voor de vakliteratuur van een vogelkenner koos Joanna Hair twee raku gestookte steunen waarop een blauw boomkevertje voor een driedimensionale illustratie van de bestseller Wat vliegt daar? zorgt.

In een enkel geval zijn de steunen op de uiterlijke vorm van een boek geïnspireerd. Twee mollige terracotta dametjes duwen, ieder op haar eigen vlondertje, een eveneens terracotta 'boek' tegen een rijtje papieren exemplaren. De twee zijn in een onderhoudend gesprek gewikkeld: het is zaak niet meer dan een handvol boeken tussen hen in te zetten om de conversatie gaande te houden.

Veel abstracter zijn Netty Janssens' prachtige driehoekige objecten die op het eerste gezicht in hun formaat en hun bijna 'typografische' versiering sprekend op een echt boek lijken. De holle objecten wegen bijna niets, maar een slimme opening aan een van de zijden maakt het mogelijk de voorwerpen met (keurig in een apart kistje bijgeleverd) zilverzand te vullen en dan houden ze ook de zwaarste encyclopedieën in het gareel.

Niet alle boekensteunen bestaan uit twee bij elkaar passende elementen. Een paar keramisten hielden het bij één object dat dan uiteraard minder anekdotisch, minder verhalend is opgevat. Die solitaire voorbeelden komen heel goed tot hun recht als ze niet-functioneel en dus buiten de boekenkast worden gebruikt. Dat komt de gelukkige bezitter van een omvangrijke bibliotheek misschien wel beter uit. Er hoeven dan geen strekkende plankmeters opgeofferd te worden voor steunen. Uiteindelijk is het meest voor de hand liggende middel tegen het omkieperen van een bibliotheek nog altijd een flinke stapel boeken, horizontaal neergelegd, de grappige Deventer expositie ten spijt.