Erectiepil als smokkelwaar in douanemuseum; Van roomboter tot Viagra-pil

Belasting en Douane Museum, Parklaan 14-16, Rotterdam. Open di t/m zo11-17u. Inl 010-4361254. Toegang gratis. De nieuwe aanwinsten worden t/m 7 sept getoond.

Terwijl de hype rond de Viagra-pil nog in volle gang is, heeft het ruitvormige blauwe pilletje nu al museumwaarde. De erectiepil ligt, samen met andere recent onderschepte smokkelwaar, in een zwaar beveiligde vitrine van het Rotterdamse Belasting en Douane Museum. De prijs van dertig gulden die op de zwarte markt voor het pilletje wordt betaald, maakt smokkelen van dit niet geregistreerde medicijn tot een lucratieve bezigheid. In het museum zijn meer ludieke vondsten van de douane te zien: kettingen met kralen gemaakt van hasj, uitgeholde dominostenen gevuld met pakketjes cocaïne en puntzakken snoep waarin tussen de salmiakballen en centendrop een partij xtc-tabletten verborgen zit.

Drugs en wapens, de meest tot de verbeelding sprekende smokkelwaar, zijn illegale waren volgens de Opium- en Vuurwapenwetten. Het merendeel van de goederen die door de douane in beslag worden genomen, zijn echter niet verboden, maar worden gesmokkeld om de (hoge) invoer- en accijnsbelasting te omzeilen. Tabak, jenever en roomboter leveren een aardige winstmarge op als ze ongemerkt langs grenswacht en fiscus kunnen worden geloodst.

Smokkel en belastingheffing zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Vrijwel elke handelswaar waar belasting over wordt geheven, is interessant voor de zwarthandelaar. En belastingen werden en worden op een veelvoud aan diensten en goederen geheven. In vroegere tijden bekostigden machthebbers hun uitbundige levensstijl en geldverslindende oorlogen door belasting te heffen op landbouwopbrengsten, het gebruik van wegen en kanalen en de aankoop van allerlei luxe goederen, variërend van wijn in de Middeleeuwen tot haarpoeder in de pruikentijd. De Romeinse keizer Vespasianus hief in 70 na Chr. zelfs een zogenoemde urinebelasting op het gebruik van openbare toiletten om zijn veldtocht naar Jeruzalem te kunnen betalen. Een zilverpenning uit 1666 voor Leidse belastingopnemers die belast waren met het innen van haardstedebelasting, een heffing op schoorstenen en stookplaatsen, toont het opschrift 'Is roock een goutmijn voor den staedt'.

Zolang er belastingen zijn, bestaat er verzet tegen heffingen. Toen landvoogd Alva in 1569 een einde wilde maken aan de financiële macht van de stadsbesturen en adel door de tiende penning (een omzetbelasting van 10 procent) in te voeren, stuitte hij op hevige weerstand. Deze belastingoproer was mede aanleiding voor het uitbreken van de Tachtigjarige Oorlog (1568-1648). De vaderlandse geschiedenis kent legio voorbeelden van dit soort fiscaal geïnspireerde opstanden. De instelling van een verhoogde belasting op meel leidde in 1616 tot de Vrouwenoproer in Delft. In 1690 bestormde de Amsterdamse bevolking de huizen van schout Van Zuijlen van Nijenvelt en belastingpachter Van der Steen nadat deze de wijnhandelaar Costerman hadden laten onthoofden wegens het smokkelen van een vat wijn.

Ook in latere tijden is het verzet tegen belastingen onverminderd. Een poster uit 1930 roept het publiek op in het geweer te komen tegen de slachtaccijns die bepaalde dat op elke kilo vlees 15 cent moest worden afgedragen aan de staat. Foto's uit dezelfde tijd tonen douaniers die langs de grens met België timmerlieden aanhouden die in uitgeholde planken tabak en jenever de grens over smokkelen. Een andere foto laat de geopende laadklep van een oude Chevrolet zien, waarin dozen roomboter liggen die in de jaren vijftig en zestig met duizenden tegelijk illegaal naar België werden getransporteerd.

Dat smokkelaars weinig solidair zijn in hun burgerlijke ongehoorzaamheid en zucht naar makkelijke winst bleek onlangs bij een vangst van de douane in de regio Eindhoven. Bij het doorverkopen van een partij smokkelsigaretten hadden smokkelaars de pakjes sigaretten in de sloffen vervangen door een blok hout. De zwarthandelaar die de lading had overgenomen, deed niet alleen een dure miskoop, maar werd even later ook nog ingerekend door de douane.

    • Edo Dijksterhuis