Zware druk van VS; Israel neemt deel aan atoomoverleg

TEL AVIV, 12 AUG. Onder zware Amerikaanse druk heeft Israel zijn verzet opgegeven tegen deelname aan een VN-commissie die een verdrag opstelt tegen de productie van plutonium en verrijkt uranium voor de vervaardiging van atoomwapens.

President Bill Clinton heeft premier Benjamin Netanyahu op straffe van verdere internationale isolering geen andere keus gelaten dan aan de beraadslagingen van deze VN-commissie deel te nemen. Volgens de woordvoerder van Netanyahu heeft president Clinton de premier om deelname “gevraagd”.

Netanyahu zei gisteren dat Israels deelname aan de uit 61 leden bestaande VN-commissie geenszins betekent dat Israel al een standpunt heeft ingenomen met betrekking tot het voorgestelde verdrag. Volgens hem duurt het nog jaren voordat deze onderhandelingen worden afgerond. Israelische commentatoren zijn echter van oordeel dat er ondanks Netanyahu's terughoudendheid toch sprake is van een strategische verandering in Israels 'nucleaire' politiek.

Politieke en militaire experts stellen zich echter de vraag of Israels principiële besluit aan de beraadslagingen deel te nemen ook betekent dat uiteindelijk de atoomreactor bij Dimona aan internationaal toezicht wordt onderworpen. Tot nu toe heeft Israel zich daaraan weten te onttrekken.

Ook wordt de vraag gesteld of Netanyahu de situatie wel goed heeft beoordeeld en nu hij aarzelend 'ja' heeft gezegd nog reële mogelijkheden heeft om later uit het onderhandelingsproces te stappen. Israels internationale isolement met betrekking tot deze belangrijke strategische kwestie zou daardoor weer pijnlijk zwaar op Jeruzalem wegen.

Daarnaast wordt in sommige Israelische kringen verondersteld dat Clinton de vermoorde premier Rabin “dit (het opdringen van deelname aan de onderhandelingen red.) niet zou hebben geflikt”. Israel zou volgens deze gedachtegang de prijs betalen voor de vertrouwenscrisis tussen de Amerikaanse president en Netanyahu over de Palestijnse kwestie.

Voor de Palestijnse leider Yasser Arafat is Israels nieuwe positie een teken dat Netanyahu wel degelijk gevoelig is voor Amerikaanse druk, hetgeen tot verharding van het Palestijnse standpunt met betrekking tot het vastgelopen overleg met Israel over terugtrekken uit de Westelijke Jordaanoever kan leiden.

Israelische specialisten wijzen er vandaag op dat het in de maak zijnde verdrag tegen productie van splijtstof niet retroactief zal zijn. Israels huidige atoombewapening en de productie van splijtstoffen tot de ondertekening van het verdrag zullen dus niet onder internationale controle komen.

Ex-premier Shimon Peres, die in de jaren zestig als directeur-generaal van het ministerie van Defensie de grondlegger was van de bouw van de reactor bij Dimona, heeft onlangs in Jordanië een aanwijzing gegeven dat Israel daadwerkelijk over atoomwapens beschikt. “We moeten een weg vinden om niet de hele wereld tegen ons in het harnas te jagen en gelijktijdig niet onze kracht tot afschrikking te verliezen”, zegt hij vandaag in een vraaggesprek met een Israelische krant.

Jossi Sarid, de leider van de Burgerrechtenpartij en doorgaans een politieke 'duif', zei gisteren dat Israel een verdrag tegen de productie van splijtbare stoffen niet moet tekenen als daardoor Israels afschrikkingsvermogen wordt aangetast. Volgens Sarid, lid van de parlementscommissie voor Buitenlandse Zaken en Veiligheid, moet Israel in dat geval de internationale druk trotseren.