Springstof met een kwade naam

Bij de aanslagen op de Amerikaanse ambassades in Tanzania en Kenia afgelopen vrijdag zou gebruik zijn gemaakt van de springstof Semtex. Bronnen van de Israelische legerradio zouden dit hebben gemeld.

ROTTERDAM, 12 AUG. Als inderdaad Semtex is gebruikt voor de aanslagen op de Amerikaanse ambassades in Kenia en Tanzania, dan doet dit kneedbare explosief zijn reputatie als terroristen-springstof weer meer dan waar. De naam duikt steevast op bij bomaanslagen van het Ierse Republikeinse Leger, IRA, bij de aanslag op het World Trade Center in 1993, bij bombrieven gericht aan Arabische kranten in Groot-Brittannië en, het meest notoire geval, het neerstorten van de Boeing 747 van PanAm op het Schotse plaatsje Lockerbie in december 1988. Daarbij kwamen 271 mensen om.

Het zou vooral geschikt zijn voor terroristische doeleinden doordat metaal-detectoren, zoals die op praktisch iedere luchthaven zijn te vinden, de substantie niet opmerken. Ook is het in iedere gewenste vorm te kneden, zodat het eenvoudig is te verbergen. Daarnaast is Semtex reukloos en uiterst explosief. De 747 van PanAm barstte al uiteen door de explosie van slechts twee ons Semtex.

Het 'terroristen'-Semtex is afkomstig van de Tsjechische explosievenfabrikant Synthesia Semtin die de springstof sinds 1960 produceerde voor de mijnindustrie. Semtex was oorspronkelijk bedoeld als booster, als kleine springlading die een veel grotere hoeveelheid van een goedkopere springstof tot ontlading moest brengen. Tijdens de Koude Oorlog verscheepte het toen nog communistische Tsjechoslowaakse bewind grote hoeveelheden Semtex naar Libië. Volgens officiële opgave van president Václav Havel, die zich in 1990 verontschuldigde voor de transactie, kwam meer dan duizend ton in handen van het regime van kolonel Gaddafi. Die bevoorraadde er tientallen terroristische bewegingen mee, variërend van de IRA en een hele reeks Palestijnse groeperingen tot de Libanese Gewapende Revolutionaire Fractie en het Armeense Geheime Bevrijdingsleger. Er wordt wel beweerd dat alleen al de IRA genoeg Semtex heeft ontvangen om gedurende zeven jaar iedere dag een groot flatgebouw op te blazen.

Tsjechië doet er tegenwoordig alles aan om te verhinderen dat de huidige productie van Synthesia in verkeerde handen valt. Niet alleen is de productie van het oranje gekleurde Semtex-H al jaren gestaakt, ook voegt het bedrijf tegenwoordig een marker-stof toe, zodat de explosieven altijd te traceren zijn.

Maar ondanks de kwalijke reputatie van het goedje is Semtex “eigenlijk niks bijzonders”, aldus Albert van der Steen van de groep Energetische Materialen van het Prins Maurits Laboratorium, PML, van TNO in Rijswijk. “Semtex is een merknaam en geen typenaam. De samenstelling verschilt niet noemenswaardig van de andere kneedbare explosieven die in veel landen worden geproduceerd. Het enige bijzondere aan de springstof is dat dit Semtex in het terroristische circuit terecht is gekomen.”

Volgens Van der Steen zou bij de aanslagen in Dar es-Salaam en Nairobi zo'n anderhalve ton springstof zijn gebruikt. Dit kan losjes worden afgeleid aan de hand van de schade. “De ramen van de Nederlandse ambassade op 400 meter van het epicentrum van de ontploffing waren gesprongen. Dat betekent dat over die afstand nog een bepaalde drukgolf moet hebben bestaan. Die laat zich vertalen naar ongeveer anderhalve ton.” Bij TNO-PML geloven ze niet dat dit hele gewicht, omgerekend één kubieke meter, uit Semtex heeft bestaan. “Daar is het veel te duur spul voor”, aldus Van der Steen.

Van de goedkopere 'bulk' van de explosieven bestaat een groot aanbod. Behalve andere Semtex-achtige stoffen en gewoon dynamiet, treedt vooral de simpele maar dodelijke substantie op de voorgrond die bij het World Trade Center en Oklahoma City (in 1995) werden toegepast: een mengsel van dieselolie en kunstmest.

Overigens maakt Semtex niet uitsluitend nietsvermoedende slachtoffers. Bij een geslaagde zelfmoordpoging blies één van de geestelijk vaders van Semtex, de 63-jarige Bohumil Sole, zich begin vorig jaar op. Sole, hoofd verkoop van Synthesia, bracht in een Tsjechisch 'kuuroord' moedwillig een kleine lading van zijn handelswaar tot ontploffing. Sole was opgenomen wegens een psychische stoornis. Eén van zijn medepatiënten vond hierbij eveneens de dood en 20 andere gasten raakten gewond. Thuis bleek de man nog eens 55 kilo Semtex te hebben verstopt.