Radarstraling van Hawks blijft onrust wekken

Zestien militairen met kanker, die allen werkten met Hawk-raketten, leggen een mogelijk verband tussen hun ziekte en de radarstraling van de Hawks. Defensie ontkent dat.

DEN HAAG, 12 AUG. In de Verenigde Staten, in Noorwegen, in Duitsland en straks ook in België wordt onderzoek gedaan naar het effect van niet-ioniserende straling op het menselijk lichaam. Sommige onderzoeken richten zich op de schade die mensen kunnen oplopen van magnetrons of GSM-telefoons of door te werken met bijvoorbeeld de radar van de Hawk-raketten. De Nederlandse Luchtmacht heeft deze raketten al vijfentwintig jaar.

Bij andere tests wordt juist gekeken hoe mensen door meer straling buiten westen kunnen raken. Die tests passen in het lopende onderzoek naar de productie van nieuwe, niet-dodelijke wapens.

Nederland is bereid mee te werken aan een Belgisch onderzoek dat in voorbereiding is naar aanleiding van een klacht, in juni, van een militair die zegt dat hij kanker heeft opgelopen door straling van de Hawk-radar. Volgens kolonel W. Tielemans, hoofd Arbo-dienst van de Luchtmacht, hangt veel af van de aanpak die de Belgen bij het onderzoek zullen hanteren. Het is nog niet duidelijk wat zij precies willen onderzoeken, maar Tielemans is er voorstander van om de onrust die na nieuwe meldingen ook hier is ontstaan onder personeel van de Hawks en oud-medewerkers, zo snel mogelijk weg te nemen.

Hij legt er de nadruk op dat uit eerdere onderzoeken nooit is gebleken dat er een verband bestaat tussen het ontstaan van kanker en de blootstelling aan niet-ioniserende straling. Ook de Wereld Gezondheids Organisatie (WHO) zegt in een informatiefolder die is bijgewerkt in mei 1998, dat zelfs hoge niveaus van niet-ioniserende straling geen afwijkingen in cellen veroorzaken, maar wel chemische reacties in het lichaam kunnen beïnvloeden of elektrische stroompjes in weefsels en cellen opwekken. “Biologische effecten, welke zijn veroorzaakt door elektromagnetische golven, kunnen soms, doch hoeven niet noodzakelijkerwijs, tot gezondheidsschade leiden”, aldus de WHO.

De fysicus G. van Roon van de Daniël den Hoed Kliniek in Rotterdam heeft twee jaar geleden meegewerkt aan een onderzoek voor de Gezondheidsraad over 'Radiofrequentie en elektromagnetische velden'. Hij en de andere samenstellers van het rapport kwamen in januari 1997 na vergelijkend onderzoek tot de conclusie dat er geen overtuigend bewijs is dat door de blootstelling aan straling van radars schade aan cellen wordt veroorzaakt.

In een toelichting zegt hij nu dat in sommige rapporten andere conclusies worden getrokken en dat bij proeven op muizen in een aantal onderzoeken wel schadelijke gevolgen zijn geconstateerd. Maar als alle onderzoeken bij elkaar worden gelegd, ziet hij net als twee jaar geleden geen reden om aan te nemen dat elektromagnetische straling cellen aantast.

Van Roon vindt dat de klachten van de militairen zeer serieus moeten worden genomen en dat moet worden nagegaan of er onder de duizenden militairen die met het Hawk-systeem hebben gewerkt meer kanker voorkomt dan bij een andere groep en of er andere oorzaken van hun ziekte kunnen zijn.

De Belgische professor Luc Hens van de Vrije Universiteit in Brussel, expert op het gebied van straling, spreekt in een recent artikel in de Gazet van Antwerpen over “zekere verdenkingen op het Hawk-luchtafweersysteem.” Hens is ervan overtuigd dat microgolfstralen zoals bij de radar van de Hawk zware schade aanrichten. “De moleculen worden zo door elkaar geschud dat het genetisch materiaal en de menselijke cellen zwaar worden aangetast. Dat leidt tot het ontstaan van kankers”, aldus Hens.

De Luchtmacht erkent dat er gezondheidsrisico's zijn, maar deelt de mening van Hens niet. In een brief van 13 juli schrijft generaal-majoor De Jong, plaatsvervangend bevelhebber van de Luchtstrijdkrachten, aan de onderdelen dat “de mate waarin huid of lichaamsdeel door de straling van de radars wordt opgewarmd afhankelijk is van de vermogensdichtheid van de straling: hoe dichter men zich bij de radar bevindt des te meer vermogen men absorbeert. Het vermogen van het lichaam om het opwarmingseffect te verdragen is afhankelijk van het desbetreffende orgaan. [...] Uit het voorgaande volgt dat er zich wel acute gezondsheidsrisico's kunnen voordoen als gevolg van blootstelling aan elektromagnetische straling, maar langetermijneffecten zoals het ontstaan van kwaadaardige aandoeningen zijn nimmer aangetoond”, aldus De Jong.

Midden jaren tachtig versoepelde de Luchtmacht de Amerikaanse voorschriften voor het werken met de Hawk-radar, terwijl de intensiteit van de radar juist was vergroot. Toch mochten militairen dichter bij de radarinstallatie blijven. In Duitsland waar de Nederlandse Hawks waren opgesteld, werd volgens onderhoudsmonteurs nogal eens een loopje genomen met de veiligheidsvoorschriften bij de ronddraaiende radar en was er weinig controle op de veiligheidsvoorschriften. Enkele jaren na het Nederlandse besluit om de voorschriften te versoepelen, heeft Duitsland de veiligheidszone bij de Hawk-installaties daarentegen weer uitgebreid.

In dezelfde brief van 13 juli aan de manschappen schrijft De Jong dat er geen reden is om de van toepassing zijnde procedures aan te scherpen. Drie weken later gebeurt dat toch. De veiligheidszone rond de radarsystemen van de Hawk-raketten wordt vergroot van 43 naar 74 meter “om de onrust onder het personeel te beperken”.