Filmmaker Pierre Carles veroorzaakt opschudding in Franse televisiewereld en politiek; 'Wat niet op de televisie is, bestaat niet'

De première van Pas vu, pas pris staat gepland voor 11 november, maar het is nog zeer de vraag of de film van Pierre Carles dan te zien zal zijn. Menig Franse televisiepersoonlijkheid die er in voorkomt, overweegt de rechter te vragen de film te verbieden.

LOCARNO, 11 AUG. Het is in deze tijden van tolerantie in Europa niet eenvoudig om nog een film te maken die verboden dreigt te worden. Maar de jonge Franse televisiemaker Pierre Carles is een eind op weg, bleek tijdens de voorvertoning van zijn documentaire Pas vu, pas pris op het filmfestival in het Zwitserse Locarno.

Deze zeer geestige film gaat over de betrekkingen tussen de Franse televisie en de Franse politiek, en over de wijze waarop Carles' eerdere, in opdracht vervaardigde, bijdragen over dit onderwerp zijn weggecensureerd van het tv-scherm. Of Pas vu, pas pris vanaf 11 november in de Franse bioscopen kan worden vertoond, zoals in de bedoeling ligt, lijkt sterk de vraag. Menige Franse televisiepersoonlijkheid die in de documentaire aan het woord komt - meestal zeggend dat er op de Franse televisie geen taboes bestaan - gordt zich aan voor een verbod door de rechter op het gebruik van zijn beeltenis.

“Gekwetste trots, anders niets”, meent filmmaker Pierre Carles. “Eigenlijk is de herrie een en al onbenulligheid. Ik heb iets gedaan, wat op de Franse televisie bijzonder in de mode is: ik neem een kijkje achter de schermen. Maar omdat het nu de televisiebazen zelf betreft, zijn mijn bijdragen zogenaamd het uitzenden niet waard. Hun argument is meestal, dat ik voor het interview met hen niet duidelijk genoeg had gezegd, waar het me om te doen was. Maar zelf doen ze niet anders. Sterker nog: ik denk dat er nauwelijks nog een reportage van betekenis op de Franse televisie zou verschijnen, als de geïnterviewden zich altijd volledig bewust waren van de portee van de vragen, en van de context waarin hun antwoorden zouden worden gebruikt”.

Het verhaal van Pas vu, pas pris begint in 1994. In een nimmer uitgezonden proefuitzending van Brut, een prachtprogramma van de zender Arte waarin de werkelijkheid wordt betrapt door middel van ongemonteerde video-opnamen, komt een curieuze opname voor, waarin we getuige zijn van een vriendschappelijk gesprek tussen de toenmalige minister van defensie, François Léotard en de directeur van de commerciële televisiezender TF1, Étienne Mougeotte.

Het betreft een zogenaamde feed: aanstonds zal Léotard live in een journaal worden geïnterviewd en beide sprekers realiseren zich niet dat de microfoon al openstaat en hun gesprek dus op de satelliet en in de Parijse studio te horen is. Er worden geen staatsgeheimen verklapt en evenmin geven de minister en de televisiebaas zich over aan handjeklap of samenzwering. Maar ook is er geen sprake van de in de Franse openbaarheid graag beleden afstand tussen politici en degenen die controle hebben over de media.

Beide heren lijken bevriend: Léotard geeft enkele intieme appreciaties ten beste over politieke vrienden, en de televisiebaas doet een boekje open over de zorgen bij het opzetten van een commerciële nieuwszender.

Dit alles zou nimmer tot een schandaal hebben geleid als niet de directeur van Arte, Jérome Clément (overigens een politieke vriend van Léotard), het betreffende fragment voor uitzending zou hebben verboden. Dit feit lekt uit naar de geschreven pers en de redactie van TéléDimanche, een mediaprogramma van de Franse abonneezender Canal+, besluit de zaak te behandelen. Canal+ gaat vanouds prat op een rebelse benadering van de actualiteit en het in hun hemd zetten van de autoriteiten. Het wordt hoog tijd, meent de redactie, voor een kritische bijdrage over de verstandhouding tussen televisiemakers en politici.

Nu komt de jonge, veelbelovende televisiemaker Pierre Carles in beeld. Die verzint, als extern medewerker van Canal+, een onconventionele treatment van het onderwerp 'televisie en politiek'. Hij maakt een reeks afspraken met vooraanstaande televisiejournalisten en televisiebonzen. Nadat de geïnterviewde voor de camera in gloedvolle bewoordingen heeft uiteengezet hoe groot de kritische afstand wel niet is, en dat de Franse televisie zich door geen enkel politicus laat ringeloren, haalt Carles plots een klein videosetje uit zijn tas en zegt: “Hoe komt het dan dat niemand dit wil uitzenden?”

Vervolgens toont hij het door Arte gecensureerde gesprekje tussen een politicus en een televisiebaas. De reacties van de geïnterviewden zijn onthullend. Sommigen worden boos. Anderen kunnen de humor van een en ander wel inzien. Of ze putten zich uit in gelegenheidsargumenten, zoals ethische bezwaren tegen opnamen die zijn gemaakt zonder medeweten van betrokkenen. Maar niemand geeft het voor de hand liggende antwoord: dat er weliswaar niets schandelijks te zien is, maar dat er opportunistische bezwaren kleven aan het voor gek zetten van een politicus en een vooraanstaand persoon uit de televisiewereld.

Pas vu, pas pris bestaat uit het gewraakte videobandje, de stekelige interviews met de televisiepersoonlijkheden, en ook uit de telefoongesprekken die Carles heeft gevoerd met de redactie van Canal+, waar programmadirecteur Alain de Greeve de uitzending van Carles' bijdrage aan TéléDimanche onmiddellijk verbood. Want Carles heeft namelijk al die telefoongesprekken opgenomen zonder medeweten van degenen aan de andere kant van de lijn. Het blijkt bijvoorbeeld dat Carles' bijdrage aan Télédimanche wordt verhinderd na klachten van andere omroepdirecties op het hoogste niveau.

Télédimanche zendt Carles' bijdrage dus niet uit, maar wijdt wel een hele uitzending aan deze nieuwe censuur, die inmiddels ook weer in de geschreven pers is uitgelekt.

Een reeks televisiebonzen, voor een deel dezelfden die Carles heeft ondervraagd, mag daarin de staf breken over de methoden van de jonge, onervaren reporter.

Een jaar later doet een ander programma van Canal+ een poging de jeugdige horzel Carles in te lijven, door hem alsnog te vragen zijn eigen verhaal te vertellen, nu met wat meer kritische afstand. De bijdrage die Carles dan inzendt wordt opnieuw door de programmadirecteur van Canal+ verboden. Een lagere god in de hiërarchie van de abonneezender legt aan de telefoon uit, dat de onafhankelijkheid zoals die naar de kijker toe beleden wordt, natuurlijk niet helemaal strookt met de realiteit. Ze zijn, laat hij ook weten, bij Canal+ diep teleurgesteld in Carles: geven ze een jonge programmamaker de kans om alsnog aan de bak te komen, maakt hij zich weer onmogelijk door iets in te sturen waarvan hij wel kan nagaan dat ze dat niet kunnen uitzenden!

Pierre Carles zegt dat de versie van Pas vu pas pris die in Locarno te zien is, nog niet de definitieve versie van zijn film is. Hij versaagt niet, want de Franse televisie kan nog wel wat onthullingen gebruiken, meent hij. “Mijn hele verhaal heeft uitgebreid in de kranten gestaan, maar dat kan politici noch televisiefiguren kennelijk iets schelen. Kranten zijn vrijer, maar ze vormen in onze samenleving niet langer het dominante medium. Wat niet op de televisie is, bestaat niet. Dus is het van belang de televisie kritisch te volgen.”