Arbeidstekort stimuleert illegaal arbeidscircuit

Uitzendbureaus en Arbeidsvoorziening moeten werkzoekenden en werkgevers bij elkaar brengen. Maar werkgevers stellen te hoge eisen, werkzoekenden zijn verwend en buitenlanders die wél willen werken krijgen geen vergunning. Intussen floreert het illegale circuit.

AMSTERDAM, 11 AUG. Fruittelers zitten te springen om plukkers. De oogst is dit jaar tien procent hoger dan normaal. Maar niemand wil het veld op. “Alleen als ik zwart betaal, staat het erf hier vol”, aldus een Brabantse teler. Ook de vacatureborden bij het Amsterdamse arbeidsbureau lachen de werkzoekende toe. “Win een reis naar Parijs als je nu een tijdelijke baan neemt.”

In de huidige economische hausse is het voor werkgevers knap lastig om geschikt personeel te vinden. Werkzoekenden hebben de banen vaak voor het oprapen. Bedrijven die minder aantrekkelijke banen bieden vangen bot. In het midden- en kleinbedrijf had in juli veertig procent één of meerdere vacatures. In vergelijking met juli vorig jaar is dit een toename van 80 procent. Arbeidsvoorziening in Rotterdam kan 49 procent van de vacatures in de gezondheidszorg en 54 procent in de zakelijke dienstverlening niet vervullen. Volgens MKB Nederland kan 49 procent van de transportbedrijven en 36 procent van de horecabedrijven onvoldoende personeel vinden. Uiteenlopende bedrijven in de horeca, gezondheidszorg, transport, openbaar vervoer, land- en tuinbouw, beveiliging en detailhandel lijken daarmee op elkaar. Allemaal hebben ze een schreeuwende behoefte aan extra personeel.

Vaak hebben deze bedrijven ook te maken met onregelmatige werktijden. “Overal waar geen negen-tot-vijf-werkdag bestaat hebben ze het moeilijk met de werving”, zegt Bob Kiel van Arbeidsvoorziening Amsterdam.

“Mensen zijn kieskeurig geworden bij het uitzoeken van een baan”, aldus arbeidsmarktdeskundige P. van Eijs van de Rijksuniversiteit Limburg. “Over de hele linie is er een tekort. Banen op onregelmatige tijden, met veel fysieke arbeid of weinig perspectief vallen als eerste af voor een werkzoekende.”

Volgens Rik Enklaar van Randstad uitzendbureau zijn er veel banen met onregelmatige werktijden beschikbaar. Veel mensen willen echter een negen-tot-vijf-baan. Enklaar denkt dat niet alleen onregelmatigheid vacatures moeilijk vervulbaar maakt. “Het zit in het imago van het werk, het salaris en de werktijden.” Wegens de schaarste worden alle werkwilligen er met de haren bij gesleept. “We werven visueel gehandicapten en allochtonen die de taal nog niet goed spreken. Die waren eerst niet interessant, maar nu kunnen we ze gebruiken in de industrie en zelfs in de detailhandel.”

“De gekwalificeerde werkzoekende heeft het voor het uitzoeken, aldus horecaconsulent A. Nieuwenhuis van het Arbeidsbureau Amsterdam centrum. “Er is een enorme behoefte aan goed opgeleide vakmensen. Een kok die bij ons aan de balie komt, loopt met vijf of zes vacatures de deur uit.”

“Bedrijven moeten eens stilstaan bij wat ze hun personeel eigenlijk te bieden hebben”, aldus Nieuwenhuis. De personeelsproblemen ontstaan als een werkgever weinig betaalt of weinig kansen biedt. “Een gekwalificeerd kamermeisje komt niet werken als haar een slecht contract wordt geboden.” Grote hotels ontspringen volgens Nieuwenhuis nog wel eens deze dans. “Zij komen makkelijker met minder goede arbeidsvoorwaarden af omdat ze een goede naam hebben die medewerkers graag op hun curriculum vitae zetten. Maar kleinere hotels en eetcafés hebben het moeilijk.”

Op de vraag of deze bedrijven illegale werknemers de vacatures laten invullen weet horecakenner Nieuwenhuis geen antwoord te geven. “Ik weet best dat er illegalen werken, maar ik zou niet weten waar. In de horeca is een grote behoefte aan gekwalificeerd personeel. Dat is niet in te vullen door een illegaal circuit. Maar ook voor medewerkers voor de spoelkeuken is dat onnodig. Ik heb genoeg gemotiveerde afwassers voorradig.”

Ondanks het - volgens arbeidsvoorziening - voldoende aanbod stapten bedrijven het afgelopen jaar echter regelmatig het grijze circuit in om (tijdelijk) personeel te werven. 1.180 daarvan werden, volgens het jaarverslag 1997 van de Arbeidsinspectie, betrapt. Vooral de horeca en land- en tuinbouwers kwamen daarmee onder vuur te liggen. Land- en Tuinbouworganisatie LTO-Nederland luidde vorige week de noodklok door erop te wijzen dat haar leden nauwelijks nog fatsoenlijk kunnen oogsten met het huidige aanbod aan personeel binnen de Europese Unie. Maar vooralsnog weigert het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid om de voornamelijk Poolse groente- en fruitplukkers een tewerkstellingsvergunning te geven. De laatste drie jaar heeft het Centraal Bureau Arbeidsvoorziening (CBA) daar geen enkele vergunning meer voor afgegeven. Want D. Stroband, manager Vergunningen van het CBA, ziet nog voldoende geschikte mensen onder de werklozen. Hij wil de regels voor de tuinders dan ook niet versoepeld zien.

Talloze inspanningen van Arbeidsvoorziening Breda ten spijt, zitten tuinders in die omgeving met een tekort aan personeel. “De arbeidspool is hier volledig mislukt”, aldus aardbeienteler Van Alphen uit Galder bij Breda. Arbeidsvoorziening Breda vond dat tewerkstellingsvergunningen voor niet-EU ingezetenen afgegeven moesten worden, maar het CBA weigerde dat.

Een rechtszaak die de teler onlangs aanspande tegen het CBA om vergunningen voor werkwilligen van buiten de EU af te geven, werd door Van Alphen gewonnen. Maar het CBA ging twee weken geleden in hoger beroep. Van Alphen: “Als het CBA inderdaad voldoende mensen heeft, laat ze dan maar direct 20 man sturen.”

    • Maarten Veeger